جمال الدين محمد الخوانساري
310
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
مراد به « شرّ » در اينجا بدى كردن با مردم است ومراد به « پوشيدن آن » اين است كه بكند آن را وهمراه گردد با آن چنانكه آدمي همراه است با جامه ، و « رسانيدن آن بنفس خود پيش از دشمن خود » باعتبار اين است كه همين كه كسى مباشر كارى شود بقصد ضرر بديگرى گناه آن را مىنويسند بر أو پس ضرر آن باو مىرسد وبسيار است كه ضرر آن بآن شخص بعد از مدّتى مىرسد ، وممكن است كه همه جا ضرر آن باو پيشتر برسد باعتبار اين كه گناه آن پيش از كردن آن بمجرّد عزم وارادهء تامّه نوشته شود وضرر آن بديگرى نمىباشد مگر بعد از كردن آن ، واين منافاة ندارد با آنچه وارد شده كه : « بعزم بر گناه گناه ننويسند » زيرا كه آن عزمي است كه بكند وآخر بفعل نيايد ، واين عزمي است كه البتّه بفعل بيايد ، وتخصيص دشمن بذكر باعتبار اين است كه كسى بدى بغير دشمن نكند و « هلاك گردانيدن أو دين خود را پيش از رسانيدن آن بسوى غير » بمنزلهء تأكيد سابق است وتوجيه آن نيز بيكى از دو وجه است كه مذكور شد . 2714 ايّاك ان ثثنى على أحد بما ليس فيه فانّ فعله يصدق عن وصفه ويكذّبك . بپرهيز از اين كه ستايش كنى بر كسى به آن چه نبوده باشد در أو ، پس بدرستى كه كار أو راست مىگويد از صفت أو وتكذيب ميكند ترا يعنى بپرهيز از اين كه مدح كنى كسى را به آن چه نباشد در أو ، زيرا كه فعل چنين كسى برخلاف گفتهء تو خواهد بود وخبري كه آن از صفت أو مىدهد ظاهر است كه راست است پس آن تكذيب تو ميكند وترا دروغگو بر مىآورد . 2715 ايّاك وطول الامل فكم من مغرور افتتن بطول امله وافسد « 1 » عمله وقطع اجله فلا امله أدرك ولا ما فاته استدرك . بپرهيز از درازى اميد ، پس بسا فريب خورده شدهء كه بفتنه افتاده باشد بسبب
--> ( 1 ) در نسخهء كتابخانهء مدرسهء سپهسالار : « فأفسد » بجاى « وأفسد » ضبط شده ودر ترجمه نيز كلمهء « پس » زيادتر دارد .