جمال الدين محمد الخوانساري

212

شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )

خدا افزون است بر هر چيز ، ولازم باش پرهيزگارى را يعنى از آن جدا مشو . 2410 أجمل ادلال من ادلّ عليك واقبل عذر من اعتذر إليك وأحسن إلى من أساء إليك . نيكو گردان ادلال كسى را كه ادلال كند بر تو ، وقبول كن عذر كسى را كه عذر بگويد ، واحسان كن بسوى كسى كه بد كرده باشد بسوى تو ، « ادلال بر كسى » بمعنى انبساط وگشاده روشدن با أو آمده ، وبمعنى محكم كردن دوستى وافراط در آن نيز آمده ، وهر يك در اين مقام مناسب است يعنى هر كه با تو انبساط وگشاده روئى كند تو هم نيكو گردان انبساط وگشاده‌روئى با أو را ، يا هر كه محكم كند دوستى را با تو وافراط كند در آن توهم نيكو گردان محكم كردن دوستى را با أو وافراط در آن را ، ودر بعضي نسخه‌ها « حمل » بحاء بىنقطه واقع شده وبنا بر اين معنى اين است كه : متحمّل شو وبردار نازكسى را كه ناز كند بر تو ، يعنى از دوستان ومؤمنان ، و « قبول كن عذر كسى را كه عذر گويد » يعنى هر گاه كسى گناهى وتقصيري بحسب ظاهر نسبت بتو كرده باشد وعذرى گويد قبول كن عذر أو را واز سر آن گناه وتقصير بگذر . 2411 استفرغ جهدك « 1 » لمعادك تصلح مثواك ولا تبع آخرتك بدنياك . بذل كن طاقت خود را از براي هنگام برگشتن خود تا نيكو گردانى جايگاه خود را يعنى در آن نشأه ، ومفروش آخرت خود را بدنياي خود ، « بذل كن طاقت خود را از براي هنگام برگشتن خود » يعنى بقدر طاقت خود سعى كن در عملي چند كه در آن وقت بكار تو آيد .

--> ( 1 ) شارح ( ره ) « جهدك » را صريحا بفتح جيم ضبط كرده است ، ابن الأثير گفته : « قد تكرّر لفظ الجهد والجهد في الحديث كثيرا وهو بالضمّ الوسع والطاقة وبالفتح المشقة وقيل فأما في المشقة والغاية فالفتح لا غير » طالب تفصيل بساير كتب نيز رجوع كند .