جمال الدين محمد الخوانساري
159
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
بر هواها وهوسهاى خود كه بر ميكنند آدمي را از جاى خود ومشغول ميكنند بسعى در تحصيل آنها . 2182 الكلام كالدّواء قليله ينفع وكثيره قاتل . سخن مانند دواست اندكش سودمند است وبسيارش كشنده است . 2183 المنع الجميل أحسن من الوعد الّطويل . منع نيكو بهتر است از وعدهء دراز يعنى هر گاه از كسى چيزى بطلبند پس بملايمت وهموارى ندهد بهتر است از اين كه وعدهء دور ودرازى باو دهد وأو را در آن مدّت رنج وتعب انتظار فرمايد . 2184 المكانة من الملوك مفتاح المحنة وبذر الفتنة . منزلت نزد پادشاهان كليد محنت ورنج است وتخم فتنه است ، « بودن آن سبب محنت ورنج » باعتبار اين است كه كسى را كه قرب ومنزلت نزد پادشاه باشد بايد كه أكثر أوقات خود را صرف خدمت أو كند ورنج ومحنت گرما وسرما وسفرها وجنگها وغير آنها را بر خود گذارد وبا وجود اين مردم بر سر اين كس هجوم كنند وهر يك مطلب ومهمّى پيش گيرند كه پادشاه خود از عهدهء اسعاف وبر آوردن همهء آنها بر نيايد وهر كدام از آنها كه بر نيايد اگر سبب عداوت ودشمنى نگردد باعث خجالت وانفعال خود يقين گردد و « بودن آن تخم فتنه » قطع نظر از بعضي أسباب مذكوره باعتبار اين است كه طبع پادشاهان بسيار نازك است باندك چيزى ممكن است كه منحرف گردد وبعد از آن بر تقديرى كه هيچ آفتى باو نرسد از پلّهء اعتبار افتد وبمذلّت وخوارى گرفتار گردد . 2185 التّسلّط على الّضعيف والمملوك من لزوم القدرة . دست يافتن بر ضعيف وبنده از وابستهء قدرت وتوانائى است يعنى قدرت و