جمال الدين محمد الخوانساري
97
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
روايت شده از حضرت صادق عليه السّلام كه فرموده : هر امّتى را حساب ميكند ايشان را امام زمان ايشان ومىشناسند ائمّه دوستان خود را بسيماى ايشان واين است قول حق تعالى : وَعَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ پس مىبخشند بدوستان خود نامهء ايشان را بدست راست ايشان پس مىروند بسوى بهشت بىحسابى ، ومىدهند بدشمنان خود نامهء ايشان را بدست چپ ايشان ، پس مىروند بسوى جهنّم بىحسابى ، واخبار در اين باب بسيار است . وپوشيده نيست كه چون آيات قرآني را معاني بسيار باشد ممكن است كه هر يك از اين دو معنى مراد باشد پس منافاتى ميانهء أحاديث نيست ، وممكن است نيز كه ائمّه صلوات اللّه وسلامه عليهم بر أعراف باشند از براي نشان دادن مردم وجمعى از گنه كاران نيز با ايشان باشند تا وقتي كه ائمّه فارغ شوند از كار خود وبروند ببهشت وآن گنهكاران بمانند تا هر وقت كه خدا خواهد پس مراد به « مردان كه بر أعرافند » در آيهء كريمه هر دو طايفه باشند واين يك معنى باشد از براي آيهء كريمه ، نهايت در أحاديث أخيره اكتفا بذكر أصل ايشان شده باشد كه ائمّه باشند صلوات اللّه وسلامه عليهم ، ودر أحاديث اوّل جمعى مذكور شده باشند كه در أعراف قدرى باقي مانند وپوشيده نيست كه وصف باين كه مىشناسند هر يك را بسيماى ايشان بتفسير دوم أنسب است وبنا بر جمع مذكور ممكن است كه وصف بعضي از ايشان باشد كه أصل وعمدهاند وهمچنين منافاتى نيست ميانهء اين كه « أعراف » هم آن بلنديها را گويند باعتبار بلندى آنها چنانكه در پارهء أحاديث مذكوره واقع شده وهم ائمّه را گويند باعتبار معرفت ايشان بهمهء مردم چنانكه در بعضي واقع شده نهايت در آيهء كريمه چون واقع شده كه « بر أعرافند مردانى چند » مراد معنى اوّل باشد واز أحاديث مذكوره ظاهر نمىشود كه مراد بأعراف در آيهء كريمه ائمّهاند بلكه همين ظاهر مىشود كه ايشان را نيز أعراف مىگويند ، وامّا آنچه در بعضي أحاديث مذكوره واقع شده كه أعراف تلّهاست ميانهء بهشت ودوزخ