حسين بن معين الدين الميبدي ( مترجم : زمانى )
10
ديوان أمير المؤمنين ( ع )
( در محدودهء خاصي ) نيمه لخت نمود ، به جاى سوت زدن لبيك اللّهمّ لبيك قرار داد ، بجاى رقص كردن ، هروله ميان صفا ومروه وبجاى تفريح أيّام حج ، رمى - جمرات را كه خود يكنوع تفريح است در نظر گرفت وسرانجام هر مفسدهاى را با مهارتى خاصّ كنترل كرد وقبل از منع كلى جايگزينى إسلامي براي آن در نظر گرفت . در برابر آن اشعار كذائى ، وظيفة إسلامي واجتماعي امام علي عليه السّلام بود كه خلأ شعري را با مضامين إسلامي پر كند وچنين هم كرد . تأسف اين است كه مطالبى كه از امام علي عليه السّلام جمعآورى شده چه نهج البلاغة وچه شعر ، بيشتر مربوط به دوران رياست آنحضرت است . چه ميتوان كرد وقتي محيط فكرى كوتاه باشد مطالب وقتي ارزش پيدا مىكند كه گوينده در مقام وپستى اجرائي باشد وهمين است رمز اين مطلب كه آنهمه سفارش مىكردند به حرف گوينده دقت كنيد ، كارى به سال وقيافه ومقامش نداشته باشيد . تمثيل وتضمين موقعى كه گويندهاى حرف كسى را نقل مىكند ، در حقيقت أو را تأييد وبراي أو حساب باز كرده ، هرچند حرف أو را براي انتقاد ومخالفت نقل كند . نقل مطالب ديگران ، هرچند انتقاد نسبت به همان مطالبى كه ذكر مىشود باشد ، تأييد آنان به حساب مىآيد . آنگاه كه شخصيتى از فردى ضعيف مطلبي نقل كند ، در حقيقت أو را شخصيت داده وبزرگ كرده است كه اين عمل يكنوع فداكارى وايثار تلقى مىگردد . وامام علي عليه السّلام كه در اشعار ويا مطالب نهج البلاغة به اشعار ومطالب ديگران استناد مىكند ، هم ميخواهد حقّ ديگران را ادا واز آنان تقدير كند وهم ميخواهد با مرض غرور وخودخواهى كه ممكن است در نهاد إنسان جرقه زند ورشد پيدا كند مبارزه نمايد وعملا اين درس را تعليم دهد .