محمد على مجاهدى
238
كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )
به هر روى شخصيت ادبى و شاعرانگى هر سخنور باكيان فرهنگى و باورهاى واقعى او چندان همسويى ندارد و در پيشينهء شعر فارسى چهرههاى نادرى را مىتوان نشان داد كه سيماى واقعى آنان در آيينهء آثارشان متجلى شده باشد . منظومهء خداوندنامهء او از حماسههاى منظوم و ماندگار در زبان فارسى است و به شعر آيينى منزلتى درخور بخشيده است . مثنوى عبرتنامهء وى كه به تقليد از تحفة العراقين حكيم خاقانى شروانى ( 520 - 595 ) سروده شده ، در زمرهء آثار خواندنى اوست و منظومهء گلشن صباى او نيز كه در نصيحت به فرزندش سروده خالى از لطف نيست . دامنهء تأثير آثار عاشورايى در اينكه فتحعلى خان صبا با آفرينش منظومهء خداوندنامهء خود در ستايش رسول گرامى اسلام و بيان دلاوريهاى امير مؤمنان على ، منزلت خاصى به شعر آيينى زمانهء خود بخشيده است ، ترديدى نيست و دو منظومه : عبرتنامه و گلشن صباى او كه سرشار از نكات اخلاقى و پندى و عبرتى است از نظر موضوعات مطرح در شعر آيينى درخور تأمل است و قصايد آيينى وى را نيز كه از ساختار محكم لفظى و غناى محتوايى برخوردار است و به طول كلى تأثير غير مستقيم اينگونه آثار را در روند تكاملى شعر عاشورا كه از زيرمجموعههاى شعر آيينى است نمىتوان ناديده گرفت . فتحعلى خان صبا در ديوان هفده هزار بيتى خود دو قصيدهء رسا و شيوا ، يكى در نعت حضرت سيد الشهداء و ديگرى در بناى ايوان حرم آن حضرت دارد كه در قسمت پايانى اين مقال به بررسى آن دو خواهيم پرداخت . برگزيدهء آثار عاشورايى همان گونه كه اشارت رفت ، در ديوان اين شاعر نامدار كاشانى دو قصيدهء مناقبى دربارهء سالار شهيدان وجود دارد كه خاقان قاجار نيز از آن بىنصيب نمانده است . قصيدهء اول در سى و دو بيت به مناسبت احداث ايوان طلاى حرم حضرت سيد الشهداء سروده شده كه آخرين مصراع آن متضمن ماده تاريخ سال بناى آن است و سنهء 1217 ه . ق را نشان مىدهد : ( شد طلا ايوان شاه دين ز شاه دينپناه ) و قصيدهء دوم او در نعت سالار