محمد على مجاهدى
114
كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )
مؤلف ريحانة الادب ، به ذكر « 9 » اثر از آثار قلمى ابن يمين پرداخته كه دو اثر آن تكرارى است : انشاء طغرى ، انوار المبارك ، چشمهء فائز ، كليات اشعار ، كنز المعانى ، مجموعة الغرائب و المرآت المفتوحه . « 1 » ديوان چاپى اشعار ابن يمين شامل قصايد در 3978 بيت ، 324 غزل جمعا 1514 بيت ، 894 قطعه جمعا 4702 بيت و در ديگر قالبهاى شعرى : تركيببند ، ترجيعبند ، مسمط ، مخمّس ، مستزاد و مثنوى 522 بيت و 671 رباعى در 1342 بيت و مفردات در 6 بيت كه كلا بالغ بر 12064 بيت مىشود . سبك شعرى ابن يمين از شاخصترين چهرههاى شعر فارسى در سبك عراقى است . سرودههاى او غالبا رسا ، شيوا و دلنشين است خصوصا در دو قالب « قطعه » و « رباعى » از نامآوران شعر فارسى به شمار مىرود و در اشعار او مفاهيم اخلاقى ، تربيتى ، اجتماعى و عرفانى و دينى موج مىزند . دامنهء تأثير آثار عاشورايى اگرچه ابن يمين در زمينههاى شعر آيينى داراى قصايد استوار و متينى است ولى بيشتر به عنوان آفرينندهء اشعار اخلاقى ، پندآموز و عبرتآفرين شهرت دارد و شايد پس از انورى ابيوردى ( متوفاى 585 ه . ق ) كسى در قالب شعرى « قطعه » آثارى همسنگ ابن يمين نيافريده باشد . با اينكه وى از شيعيان بااخلاص آل اللّه بوده و در اشعار مناقبى او مىتوان جلوههاى اين اخلاص و ارادت ديرپا را آشكارا مشاهده كرد ، ولى وجه غالب شعرى او صبغهء حكمى ، اخلاقى و اندرزى دارد . در ديوان اشعار ابن يمين حكايت منظومى در قالب مثنوى وجود دارد كه جريان دادخواهى فاطمهء زهرا سلام اللّه عليها را در روز قيامت و در محكمهء عدل الهى به تصوير كشيده كه از كشندگان دو نور ديدگان خود : امام حسن و امام حسين عليهما السلام به پيشگاه خداوند شكوه مىبرد ، و داراى بار عاطفى و ماتمى بالايى است .
--> ( 1 ) . ديوان اشعار ابن يمين فريومدى ، به اهتمام حسينعلى باستانى راد ، انتشارات كتابخانهء سنائى تهران ، 1344 ) ، مقدمه ص الف يا ، يب ؛ ريحانة الادب ، محمد على مدرس ، چاپ ( شفق تبريز ) ، چاپ دوم ، ج 4 ، ص 59 و 60 .