فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
46
وسيلة الخادم إلى المخدوم در شرح صلوات چهارده معصوم ( ع ) ( فارسي )
معرفى مىكند ، اما هيچ سخنى از خلفاى نخست در سراسر كتاب به ميان نمىآورد . گفتنى است كه وى دربارهء حضرت مهدى عليه السّلام بحث مفصلى كرده و پس از نقل اقوال مختلف دربارهء اين كه آيا آن حضرت زنده است يا نه ، و اين كه آيا او همين مهدى است كه اماميه به او معتقدند يا نه ، مىنويسد « پس به حسب احتياط در آن امر موافقت با اماميه مىكنيم و مىگوييم مهدى موعود محمد بن الحسن است و او قائم و منتظر است » . و در جاى ديگر مىگويد : « حق آن است كه حضرت مهدى متولد شده و امروز موجود است . » وى پس از نقل معجزهاى از حضرت مهدى در شفاى يك مريض كه آن را على بن عيسى اربلى در كشف الغمه نقل كرده ، تحت تأثير آن قرار گرفته و اشعارى را در بارهء حضرت مهدى مىآورد : در رهى ديدم مهى ، حيران آن ما هم هنوز * عمر رفت و من مقيم آن سر را هم هنوز چون نسيم صبحگاهى بر من بىدل گذشت * من نسيم وصل آن مه را هوا خواهم هنوز مىفزايد مهر او هر روز در خاطر مرا * گرچه من كاهيدهام از درد مىكاهم هنوز گرچه آه آتشينم خرمن جان سوخته * مىرود تا اوج گردون آتش آهم هنوز انتظار شاه مهدى مىكشد عمرى امين * رفت عمر و در اميد طلعت شاهم هنوز به هر روى بايد گفت اثر حاضر يكى از آثار ارزشمندى است كه تاكنون از آن آگاهى در دست نبوده است . ارزش كتاب علاوه بر اشتمال آن بر اخبار امامان معصوم عليهم السّلام نشانگر مرحلهاى از تفكّر مذهبى در ايران است . مرحلهاى كه نشان مىدهد بخش وسيعى از عالمان و به تبع آنها تودههاى مردم به ائمه معصومين علاقهمند بوده و زمينه را براى رشد تشيع فراهم كردهاند . اينكه چرا فضل اللّه به صفويان نپيوست ، شايد دليل آن دهن كجى او در حدود پانزده سال قبل به اين خاندان بود كه به او اجازه نزديك شدن به آنها را نمىداد . مىدانيم كه صفويان در نشر تشيع در ايران با مقاومت چندانى روبرو نشدند ؛ اين را بايد در اين مرحله ، ناشى از نزديك شدن سنيان به مذهب تشيع دانست . مؤلف ، كتاب حاضر را وقتى نوشته كه منابعى در دسترسش نبوده است . او اين مطلب را در مقدمه يادآور شده ؛ همين امر سبب شد تا اخبار برخى از امامان را به امام ديگرى نسبت داده و يا در مواردى دچار اشكالات تاريخى شود . ما برخى از اين موارد را در پاورقى ياد آورد شدهايم . كتاب حاضر علاوه بر جنبه دينى از حيث ادبى نيز قابل توجه مىباشد و اين امرى است كه متخصصان فن بايد بدان بپردازند .