عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )
43
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )
البته در مورد تعليم و موعظه زنان ، احاديث متعدد هست از جمله آنكه : سه نفر هستند كه دو اجر براى آنها هست ، يكى مردى كه كنيزى براى همبسترى دارد و آن كنيز را علم و ادب نيكو بياموزد . . . . ملاحظه مىشود تعليم و تأديب ، حتى براى كنيزان گسترش مىيابد ، چه رسد به آزاد زنان . روايت ديگرى هست كه روزى پيغمبر با بلال بيرون آمد و با اين گمان كه صداى موعظه به زنان نرسيده است ، جداگانه براى زنان نيز موعظه فرمود . ( 1 ) دمامينى گويد : اين اصلى است براى حضور زنان در مجالس و محافل خير ، به شرط آنكه از فتنه در امان باشند . در الفجر الساطع آمده است هم چنان كه از مرد خواسته مىشود خانوادهاش را تعليم دهد ، از امام يا نايب امام نيز آموزش زنان مطلوب است . در صحيح بخارى بابى به اين عنوان هست : « هل يجعل للنساء يوما على حدة فى العلم ؟ » كه در اينجا سؤال به معناى ايجاب است ؛ يعنى روز جداگانهاى براى زنان در آموزش مسائل شرعى مقرر مىگردد . در الحديقة النديّة الطريقة المحمديه نابلسى آمده است : ورود زن در طلب علم يا تعليم و تربيت مريدان ، از شمار تشبيههاى مذموم زن به مرد نيست ؛ چنان كه عايشه تعليم مىداد و بر سالخوردگان صحابه اشكال مىكرد و سيوطى در اين باب تأليفى دارد به نام الاصابة فى ما استدركته عايشه على الصحابة . مسروق گويد : صحابه از عايشه دربارهء فرايض مىپرسيدند . همچنين است ديگر زنان پيغمبر و زنان صحابى همچون ام سليم ، ام درداء و فاطمه بنت قيس تا برسد به زنان نيك و عارفهاى همچون رابعه عدويه ، رابعه شاميه و شعوانه كه همانند مردان ، از اينان نيز علم و ادب پارسايى فرا گرفته و روايت مىشد و در اجتهاد و عبادت ، به مراتبى كه مردان از آن عاجزند رسيدهاند . ( 2 ) مؤلف گويد : از زنان صحراى افريقيه ، به ويژه شنجط ، تنبكتو و كنت شگفتيها ديده شده است ؛ چنان كه شيخ مختار كنتى صاحب طريقه مشهور ، خود يك روزه براى مردان و همسرش براى زنان مختصر خليلى را ختم مىكرد ، و پسرش كتاب حجيم الطريفة و التالدة فى مناقب الشيخ الوالد و الشيخة الوالدة را درباره آن دو نوشته است . علماى مالكيه در حكم تعليم زنان كتابها نوشتهاند و نيز يكى از زنان نويسنده متأخر مصرى زينب بنت فواز ، كتاب حجيم الدر المنثور فى طبقات ربات الخدور را تأليف كرده است و عجيب اينكه شاعر شهير معاصر مصرى ، شيخ مصطفى صادق رافعى چنين مىسرايد : اى مردم ، زنان براى درس و لوح * و قال و قيل آفريده نشدهاند