آفتاب در آن معتاد باشد . و پيش از اين مؤلف از سيوطى در عقود الجمان نقل كرد كه : اين حديث ردّ منجّمين است . و لكن قول صحيح آن است كه شيخ مرتضى انصارى - رحمه اللّه - از سيد مرتضى و شيخ كراجكى نقل كرده است كه : كسوف و خسوف و اقتران كواكب و امثال آنها بر اصول صحيحه و قواعد محكمه مبتنى است و منجّمين در آنها خطا نمىكنند و دائما به حقيقت مىرسند بر خلاف احكام و تأثير كواكب در خير و شر انتهى . و طعن سيوطى و امثال وى بر منجّمين از جهل است يا تجاهل ، و حساب كسوف و خسوف مانند حساب بهار و پائيز و ايام هفته است و همچنان كه نمىتوان گفت : شب بيست و هفتم ماه نو رؤيت شد همچنين نمىتوان گفت : در غير وقت معيّن كسوف اتّفاق افتاد . و غزالى در مقدّمهء كتاب تهافة الفلاسفهء گويد : قسم دوم از مطالب فلاسفه امورى است كه مخالف با هيچ اصلى از اصول دين نيست و مؤمن به انبيا ناچار نيست انكار آن كند مثل اينكه گويند : خسوف ماه براى آن است كه زمين ميان ماه و خورشيد فاصله مىشود و ماه چون از خورشيد نور مىگيرد وقتى در سايهء زمين افتاد نور خورشيد بر آن نمىتابد . و مثل اينكه گويند : در كسوف آفتاب جرم ماه ميان چشم بيننده و آفتاب حايل مىگردد . . . و ما در صدد باطل كردن اينها نيستيم ؛ چون غرض به آن تعلّق نمىگيرد و هر كس پندارد باطل كردن اين مقالات خدمت بدين است به دين جنايت كرده است و آن را سست گردانيده ؛ چون براهين هندسى و حسابى بر اين مسائل قائم است و شكى در آن نگذاشته و هر كس از اين علوم آگاه باشد و ادلّهء آن را بداند چنان كه از پيش خبر دهد در فلان روز و فلان ساعت كسوف مىشود و مدّت آن تا انجلاء چه اندازه است اگر به او گويند : اين بر خلاف شرع است در علم خود شك نمىكند بلكه در شرع شك مىكند . و اينها كه از غير طريق صحيح يارى شرع مىكنند زيانشان بر شرع بيش از آنهاست كه رد بر شرع مىكنند چنان كه گفته‌اند : « عدوّ عاقل خير من صديق جاهل » يعنى : دشمن دانا به از نادان دوست . تا اينكه گويد : بزرگترين اعتراض ملاحده بر دين وقتى است كه كسى براى يارى شرع صريحا يكى از اين قبيل امور را بر خلاف شرع داند بهانه به دست آورند و گويند : اگر شرط دين‌دارى معتقد شدن به اينهاست پس نبايد ديندار بود . و مقصود ما اين است كه : عالم به هر شكل باشد فعل خداست انتهى . و ما سابقا گفتيم : امثال اين كسوفات در غير وقت اگر به سند صحيح ثابت شود براى حائل