همان روز نيست براى آن است كه ماه ذى الحجّة را در زمان جاهليت اول بهار قرار مىدادند و روزه بزرگ يهود اوائل پائيز است ؛ پس هرگز با يكديگر منطبق نمىگشت و يهود و عرب ماهها را قمرى مىگرفتند و سال را شمسى و هر دو سه سال يك بار يك ماه بر دوازده ماه مىافزودند و عرب آن را نسىء مىگفتند و خاندانى موظّف بدين حساب بودند موسوم به قلامس و هر سال در ايّام حجّ خبر مىدادند امسال نسىء است و سيزده‌ماهه و اين كار مىكردند تا ذى الحجّة به زمستان نيفتد و اين رسم همچنان تا سال حجّة الوداع خداوند در اين باب آيت فرستاد : « انّما النّسىء زيادة في الكفر يضل به الّذين كفروا » و نيز فرمود : « انّ عدّة الشّهور عند اللّه اثنا عشر شهرا في كتاب اللّه » . و به مفاد آن هرگز سال سيزده ماه نشود و از آن وقت آن رسم بر افتاد اما يهود هنوز اين عادت دارند و عاشوراى آنها كه روزه‌گيرى پاييز است . و از اينجا معلوم گرديد كه هر حساب كه از روى زيج نسبت به قبل از سال نهم هجرت استخراج شود درست نيست ؛ چون حساب مضبوط ندارد مگر پس از حجّة الوداع كه رسم نسىء برافتاد حساب منظّم گشت . و اينكه گفتيم : ذى الحجّة در بهار بود علاوه بر ادلّهء نقليه بر طبق رسالهء مرحوم حاجى نجم الدّوله در تطبيق تاريخ هجرى و مسيحى در سال دهم هجرى اول محرم با يازدهم آوريل يعنى 21 حمل منطبق است پس روز عيد قربان اول حمل بوده است . باز به ترجمهء كتاب بازگرديم : ( 1 ) سيّد بن طاوس ( ره ) در اقبال گفته است : عصر روز عاشورا حرم حضرت حسين عليه السّلام و دختران وى همه اسير دشمن گشتند و به اندوه و گريه شام كردند روزى بر آنها گذشت كه قلم ياراى بيان حالت ايشان را ندارد و شب را بسر بردند نه مردى داشتند نه مددكارى ، تنها و بىكس ، دشمنان از ايشان بيزارى مىنمودند و آزار و توهين مىكردند براى تقرّب به عمر سعد بىدين يتيم كنندهء آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و مجروح كنندهء جگر آنان و خوش‌آيند ابن زياد زنديق و يزيد ملعون . در كتاب مصابيح خواندم باسناده روايت كرده است از جعفر بن محمد عليهما السّلام از پدرش كه او از على بن الحسين عليهما السّلام پرسيد : شما را بر چه نوع ستورانى نشانيدند ؟ فرمود : مرا بر شترى لنگ بىروپوش نشانيده بودند و سر حسين عليه السّلام را بر علمى برافراشته بودند و زنان پشت سر من بر استرانى همه ناهموار و معيوب و گروهى از شاطران چابك سوار در دنبال و برگرد