محمد بن حسين رازي
مقدمه 24
نزهة الكرام و بستان العوام ( فارسي )
او هم حسن را بر حسين مقدم داشته است « 1 » . ( همچنين صاحب الذّريعة گويد : ) سپس چون پارهاى از اين كتاب را پيدا كردم آشكار شد كه او كتاب را در دو جلد تأليف كرده است : اولى مشتمل بر سى باب و دومى در شصت باب است . چند باب از جلد اول را نزد فخر الدين نصيرى پيدا كردم شامل قسمتى از باب شانزدهم و بابهاى 17 و 18 و 21 تا 26 و نسخهاى ناقص نيز نزد سيد شهاب الدين مرعشى در قم هست ، آن هم جلد اول كتاب و آغاز آن چنين است : « حمد و ثناى خدا كه خالق اجسام است » او كتاب را به همين نام كه در مقدمه هست ناميده و در چند جاى كتاب تصريح مىكند كه تبصرة العوام هم از اوست و در چند جاى كتاب از آن نقل مىكند . « * » و جلد دوم هم به خط ابن عربشاه ورامينى مؤلف احسن الكبار ( ذ : ج 1 - 288 ) در كتابخانه ملك به شماره 1465 موجود است كه نويسنده در 26 ع 1 / 741 از نوشتن آن پس از يك سال از تأليف احسن الكبار فارغ شده است . ( آغاز و انجام آن را در كليشه بنگريد ) . اين دو جلد يعنى جلد اول ( نسخه مرعشى ) و جلد دوم ( نسخه ملك ) اساس كار اين كتاب شده و ما اين دو نسخه را تصحيح و چاپ كرديم البته از نسخه ناقص قديمى نزد نصيرى و نسخهء ديگر كه از كتابخانه آية اللّه گلپايگانى در قم
--> ( 1 ) - در كشف الحجب و الاستار عن اسماء الكتب و الاسفار ( تأليف اعجاز حسين نيشابورى كنتورى ، چاپ كلكته ، 1330 ق . ص 96 ) چنين آمده است : « تبصرة العوام فى ذكر طوائف الانام لجمال الدين المرتضى ، ابى عبد اللّه محمد بن الحسن بن الحسين الرازى ، و قيل انه من تصانيف ابى تراب السيد مرتضى بن الداعى بن القاسم الحسينى الذي يروى عن شيخ الطائفة ؛ اوله : حمد و سپاس مر خداى عز و جل را كه جمله موجودات را از عدم بوجود آورد . . . * صفحات 1 - 185 - 225 - 291 همين كتاب . همچنين مؤلف ، از كتابى هم به نام « جوامع الكلم » كه گويا از خود او باشد ياد مىكند ! ( آخر باب نهم ص 82 ) .