و پيغمبر نماز تطوع « 1 » مىگزاشت آنگاه كه در حضر بود دو ركعت پيش از فرض صبح و دو ركعت پيش از فرض پيشين و دو ركعت بعد از فرض شام و دو ركعت بعد از فرض خفتن و همچنان بر نماز تهجّد مداومت مىفرمود . گاه سورهء « بقره » و « آل عمران » و « نساء » ، و « مائده » ، و « انعام » در نماز شب مىخواند و گاه در تمام آن نماز به يك آيت اكتفا مىنمود ؛ و مكرّر مىخواند و آن آيت اين بود : إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ . « 2 » و اگر نادرا تهجد از آن حضرت فوت شدى ، روز ديگر در وقت چاشت دوازده ركعت بگزاشتى ، و در نماز شب گاه به جهر ، گاه به سرّ مىخواند و وتر را در اول شب و نيمهء شب و آخر شب مىگزاشت ، اما بيشتر وقت در آخر شب بود و آخر بر آن قرار يافت و مىفرمود : أجلوا آخر صلاتكم باللّيل . اما وتر را گاهى هفت ، و گاهى پنج ، و گاهى يك ركعت مىگزاشت ، و به صحّت نرسيده كه در نماز وتر دعاى قنوت خوانده باشد . اما اصحاب را امر مىفرمود و بعد از آن حضرت نمازگزاران مىخواندند ، و ثابت شده كه در سفر نماز وتر را بر راحله مىگذاشت و بعد از اداى وتر سه نوبت مىفرمود : سبحان الملك القدّوس . و در كرّت آخر آواز را بلند برمىداشت ، و به روايتى در آخر اين كلمه را زيادت مىكرد : ربّ الملائكة و الرّوح . و نماز چاشت گاهى مىگزاشت و گاهى ترك مىكرد و از دو ركعت تا هشت ركعت در اوقات مختلفه گزارده است . و در بعضى از كتب مرقوم است كه دوازده ركعت نيز گزاشته است و اين بنا به مذهب عامه است ، و در طريق اهل البيت نماز چاشت نباشد و تواند بود كه هنگام چاشت آن حضرت از بهر نماز ديگر بوده ، و راوى چنين گمان كرده . و اكثر نوافل و سنن را در خانه مىگذاشت ، و مىفرمود : فاضل‌ترين نماز مرد آن است كه در خانهء خود بگزارد الّا نماز فرض . و هرگاه نعمتى عايد شدى يا بلائى دفع گشتى سجدهء شكر مىگزاشت . چنان كه وقتى مردى كريه المنظر ، حقير الجثه ، ناقصة الخلقه را ديد سجده شكر بگزاشت و از

--> ( 1 ) . نماز تطوع : به معنى نماز نافله است ( س ) . ( 2 ) . سوره مائده ، آيه 118 : اگر آنها را عذاب كنى بندگان تو هستند و اگر آنها را ببخشى ، تو نيرومند فرزانه‌اى .