ثناگستر را فرمان كرد كه كتاب دوم ناسخ التواريخ را بدان روش كه مجلدات اول نگاشته آمد پرداخته سازم « 1 » . زمان تأليف كتاب دوم ناسخ التواريخ مصادف با سفر ناصر الدين شاه به عراق و آذربايجان بود ، بنابراين سپهر از « ملازمت مهجور ، و به اقامت دار خلافت مأمور « 2 » » شد ، و در ايام سفر كه قريب به هفت ماه بود ، سپهر توانست وقايع ده سالهء هجرت و خلاصهء تاريخ جهان را « در شصت هزار ( 60000 ) بيت مكتوب رقم « 3 » » كند . سپس به تأليف ادامهء كتاب بپردازد كه شامل وقايع سال يازدهم هجرت و اوصاف صفات و متعلّقات رسول اللّه بود و آن را به پايان برد . و سپهر بر آن بوده كه كتاب دوم را در ده مجلد « از بدايت هجرت رسول خداى ( ص ) الى زماننا هذا » يعنى ايام حيات سپهر تأليف كند ، چنان كه خود در پايان جلد دوم از كتاب اول بدين نكته اشاره دارد و گويد : ان شاء اللّه تعالى بعد از جلد ثانى از كتاب اول ، شروع مىشود به كتاب ثانى ناسخ التواريخ كه به انضمام مجلد تاريخ سلاطين معدلت آئين قاجاريه أيد اللّه ملكهم الى يوم يوم القيامه مشتمل بر ده ( 10 ) مجلد از بدايت هجرت رسول خداى صلى اللّه عليه و آله الى زماننا هذا . سپهر در تأليف كتاب اول مبناى تاريخ را بر هبوط آدم گزارده و تا سال اول هجرت وقايع را ذيل گذشت ايام بر هبوط نگاشته ، چنان كه ولادت رسول اللّه ( ص ) را برابر شش هزار و صد شصت و سه ( 6163 ) سال بعد از هبوط آدم ( ع ) و ولادت امير المؤمنين على ( ع ) را برابر شش هزار و صد و نود و سه ( 6193 ) سال بعد از هبوط ؛ و بعثت پيامبر آخر الزّمان را در شش هزار و دويست سه ( 6203 ) سال بعد از هبوت ؛ و هجرت پيامبر را در شش هزار و دويست و شانزده ( 6216 ) سال كه از هبوط آدم سپرى گشته ، نگاشته است . بنابراين در كتاب اول ( مجلد اول و دوم ) ناسخ التواريخ « سال هبوط آدم صفى مبدأ تاريخ حوادث ايام بود ، و تا سال هجرت هادى سبل و خاتم رسل از مكّه به مدينه متبركه بدين قانون مرقوم « 4 » » داشته است .

--> ( 1 ) . پيشگفتار جلد دوم ، همين چاپ ، ص 595 . ( 2 ) . همان ( 3 ) . همان ( 4 ) . همان ، ص 597