الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )
32
موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) طبرسى اين زن را نهمين همسر آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله شمرده است « 1 » و اين خبر غريب است و وى منبع آن را ذكر نكرده و ابن شهر آشوب او را از همسرانى دانسته است كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله با او عروسى نكرد . « 2 » ( 2 ) ميلاد امام حسن عليه السّلام دولابى در كتاب الذرية الطاهرة از ليث بن سعد نقل مىكند كه : فاطمه دختر رسول الله صلّى اللّه عليه و آله ، حسن بن على عليه السّلام را در ماه رمضان سال سوم هجرى به دنيا آورد . « 3 » ( 3 ) طبرى مىنويسد : حسن بن على بن ابى طالب « 4 » در نيمهء رمضان سال سوم هجرى به دنيا آمد و قبل از آن مىنويسد : گفته شده است كه حسن بن على بن ابى طالب در سال دوم هجرى متولد شده است و سپس از واقدى با سندى از امام باقر عليه السّلام روايت مىكند : على بن ابى طالب در ماه ذى الحجّه و مصادف با بيست و دومين ماه هجرت با فاطمه عروسى كرد . آنگاه مىگويد : اگر اين روايت صحيح باشد ، قول اول كه مىگويد : ولادت امام حسن در سال دوم هجرى بوده است ، باطل است . « 5 » و تقرير اين مطلب گذشت و همانطور است كه وى گفته است . ( 4 ) مسعودى در مورد حوادث سال سوم مىگويد : در نيمهء ماه رمضان اين سال ، حسن بن على بن ابى طالب عليه السّلام متولد شد . « 6 » ( 5 ) در مروج الذهب و در مقاتل الطالبيين اصفهانى ، سال سوم هجرى سال ميلاد دانسته شده است . « 7 » و
--> ( 1 ) . اعلام الورى ، ج 1 ، ص 278 . ( 2 ) . مناقب ، ج 1 ، ص 160 . ( 3 ) . الذرية الطاهره ، ص 101 و 202 و از او در كشف الغمه ، ج 1 ، ص 514 و از او در بحار الانوار ، ج 44 ، ص 136 و قبل از او دولابى از قتادة نقل كرده است كه : فاطمه عليها السّلام حسن عليه السّلام را دو سال بعد از احد به دنيا آورد . و اين قول و آنچه در مناقب ، ج 4 ، ص 28 آمده است ، صحيح نيست . ( 4 ) . طبرى ، ج 2 ، ص 537 . ( 5 ) . طبرى ، ج 2 ، ص 485 - 486 . ( 6 ) . التنبيه و الاشراف ، ص 210 ؛ بنابراين در مقدار عمر آن حضرت عليه السّلام مىنويسد : وى در سال 49 هجرى به شهادت رسيد ، در حالى كه 46 سال داشت ( ص 260 ) و همچنين إربلى در كشف الغمه ، ج 2 ، ص 140 از ابن طلحة در مطالب السئول و از گنجى شافعى در كفاية الطالب همين مطلب را نقل مىكند . ( 7 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 288 و مقاتل الطالبيين ، ص 31 و مىگويد : آن حضرت عليه السّلام در سال پنجاه هجرى به شهادت رسيد و با اين وجود در سنّ آن حضرت به هنگام شهادت دچار ترديد در بين دو خبر از امام صادق عليه السّلام شده است كه يكى سنّ آن حضرت عليه السّلام را 46 و ديگرى 48 مىداند ، در حالى كه بايد عمر او معيّن باشد . و لكن در ص 52 مىنويسد : حسن بن على عليه السّلام در سال سوم هجرى متولد شد و در سال پنجاه و يك هجرى به شهادت رسيد و اختلافى در اين وجود ندارد ؛ بنابراين سنّ او چهل و هشت سال يا در حدود آن بوده است .