( 1 ) قمى مىنويسد : رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله خندق را حفر كرد و سه روز قبل از رسيدن قريش كار آن را به اتمام رسانيد و جلوى هر گذرگاه آن مردى از مهاجرين و مردى از انصار را به همراه گروهى قرار داد تا از آن محافظت كنند . « 1 » رسول اللّه از نوجوانان ديدن كرد و چنان كه واقدى مىگويد : از جمله كسانى كه آن روز اجازهء حضور در جنگ را يافتند ، براء بن عازب و عبد الله بن عمر و زيد بن ثابت بودند كه همگى پانزده سال داشتند . « 2 » ( 2 ) قمى در ادامه مىنويسد : زيد بن ثابت از كسانى بود كه در خندق خاك حمل مىكرد و در يكى از روزها خواب چشمانش را فرا گرفت و در كنار خندق خوابيد و در اين وقت عمارة بن خرم ، شمشير و كمان و تيردان او را برداشت . او از كسانى بود كه به همراه عده‌اى از مسلمانان در اطراف خندق نگهبانى مىداد و همه جا را سركشى مىكرد و پس از آن كه سلاح‌هاى زيد را برداشتند ، او را به حال خواب رها كردند ، او پس از آن كه بيدار شد به جزع و فزع پرداخت به طورى كه رسول اللّه هم از موضوع با خبر شد ؛ لذا زيد را طلبيد و گفت : اى ابو رقاد ! ( اى خوش خواب ! ) چرا خوابيدى تا سلاح تو را بردارند ؟ ! سپس فرمود : چه كسى از اسلحهء اين نوجوان خبر دارد ؟ عمارة بن خرم گفت : من يا رسول اللّه ، اسلحهء او پيش من است . فرمود : آن را به او بازگردان . آنگاه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله افراد را از ترساندن يك مسلمان يا برداشتن وسايل او به صورت جدى يا شوخى نهى كرد . « 3 » ( 3 ) رسيدن احزاب قمى در تفسير خود مىنويسد : رسول الله سه روز قبل از رسيدن قريش از حفر خندق فارغ شد . قريش در كنانه و سليم و هلال پس از رسيدن در الزعابه . . . و وادى العقيق اطراق كردند « 4 » و تعداد آنها را ده هزار نفر نوشته‌اند . « 5 » ( 4 ) طبرسى در تفسير خود مىنويسد : قريشيان به همراه احزاب ديگر از بنى كنانه و اهالى تهامه كه ده هزار نفر بودند ، پيش آمدند تا بين جرف و غابه « 6 » اطراق كردند و غطفان و پيروان آنها از اهل نجد پيش

--> ( 1 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 179 . ( 2 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 453 . ( 3 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 448 . ( 4 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 179 و مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 444 . ( 5 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 176 - 177 . ( 6 ) . جرف : در سه مايلى ( 5 كيلومترى ) مدينه به سوى شام قرار دارد . و غابه از مدينه به سوى كوه سلع و هشت مايل ( 15