يا آن كه فرمود : لا همّ انّ العيش عيش الآخرة * فاغفر للانصار و للمهاجرة لا همّ و العن عضلا و القارة * هم كلّفونى انقل الحجارة « 1 » همانا زندگى ( اصلى ) زندگانى آخرت است ، پس اى خدا ، انصار و مهاجرين را بيامرز ، اى خدا ، مشركان عضل و قاره را لعنت كن . آنها كه مرا به تلاش براى جا به جايى سنگ‌ها واداشتند . ( 1 ) دربارهء سلمان فارسى وى مىنويسد : سلمان فارسى قوىّ و زورمند و آشناى به كندن خندق بود . همچنين با سندى از جابر بن عبد اللّه انصارى نقل كرده است ك براى سلمان مساحتى به پهنا و درازاى پنج ذرع در نظر گرفتند و مدت زيادى نگذشت كه او به تنهايى از حفر آن فارغ شد و در اين حال مىگفت : خدايا ، هيچ عيش و زندگانى ، همانند عيش آخرت نيست . مسلمانان دربارهء او نزاع مىكردند و مهاجران مىگفتند : سلمان از ما است و انصار مىگفتند : سلمان از ما است و ما نسبت به او أولىتر هستيم . اين خبر به اطلاع رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله رسيد و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « سلمان ، يكى از ما اهل بيت است » . « 2 » او به تنهايى به اندازهء ده نفر كار مىكرد تا اين كه قيس بن ابى صعصعه او را چشم زد و او بر زمين افتاد ! رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله را از جريان مطلع كردند و آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله فرمود : به او بگوييد كه وضو بگيرد - يا غسل كند - و ظرف آب يك جا به پشت پاى او ريخته شود . او اين كار را كرد و چنان شد كه گويى از بند آزاد شده است . « 3 » ( 2 ) تفؤّل رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به پيروزى قمى مىنويسد : در روز دوم ، صبح زود مسلمانان مشغول حفر خندق شدند و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در « مسجد الفتح » نشست . « 4 »

--> ( 1 ) . همان ، ص 453 . ( 2 ) . طبرسى آن را در مجمع البيان ، ج 8 ، ص 533 از حافظ بيهقى در دلائل النبوة نقل كرده و ظاهرا او نيز از ابن هشام در سيره ، ج 3 ، ص 235 آورده است . ( 3 ) . مغازى واقدى ، ج 2 ، ص 446 - 447 و شايد همين منشأ آب ريختن به پشت پاى مسافر باشد . ( 4 ) . يعنى در مكانى كه بعدا مسجد ساخته و به « مسجد الفتح » ناميده شد ، زيرا به دعاى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آنجا فتح و پيروزى حاصل شد .