لو لا الظلام و قلة علقوا بها * باتت رقابهم به غير قلال فليشكروا جنح الظلام و ذرودا * فهم لذرود و الظلام موالى اگر تاريكى شب و قلّهء كوه نمىبود كه بدان پناه ببرند سرهاى خويش را به باد مىدادند پس بايد از تاريكى شب و قلهء كوه تشكر كنند كه آنها بردگان تاريكى و قلهء كوه هستند . ( 1 ) در اين حال باتكين گفت : اين حرف را نزنيد ، بلكه بگوييد : « وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الدُّنْيا وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ اللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ » « 1 » ؛ خدا به وعدهء خويش با شما وفا كرد ، آن‌گاه كه به اذن او دشمن را مىكشتيد تا وقتى كه آنچه را خوش داشتيد به شما نشان داد ؛ آن‌گاه سستى كرديد و به كشمكش پرداختيد و نافرمانى كرديد ؛ بعضى از شما خواستار دنيا شديد و عده‌اى خواستار آخرت ، سپس خداوند شما را از آنان منصرف ساخت تا آزمايشتان كند ، سپس شما را بخشيد ؛ زيرا نسبت به مؤمنان بخشنده است . ( 2 ) اين آيهء كريمه - همانند شعر ابن زبعرى - متعرّض تاريكى شب نشده ؛ بلكه اين ظلمى است كه در نقل وقايع رخ داده است و قبلا گفته شد كه نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله نماز ظهر را به حالت نشسته در كوه به جاى آورد و سپس بر كشته‌ها نماز خواند و در دفن بعضى از آنها شركت كرد و آن‌گاه به سوى مدينه حركت كرد و هنگامهء عصر وارد مدينه شد و به منزل رفت . سپس بلال اذان مغرب را گفت كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله براى اقامهء نماز خارج شد و در اين صورت چه تاريكىاى وجود داشته است ؟ ! ( 3 ) عجيب اين است كه اين مسأله چگونه از نگاه تيزبين ابن ابى الحديد مخفى مانده است ؟ و در مورد تاريخ غزوه‌هاى احد و حمراء الأسد ، ابن اسحاق مىگويد : جنگ احد در روز شنبه مصادف با نيمهء شوال رخ داد و غزوهء حمراء الأسد در روز يكشنبه ، شانزدهم شوّال رخ داده ، پس از آن كه مؤذّن رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به مردم اعلام كرد كه براى تعقيب دشمن آماده شوند . « 2 » بنابراين تنها يك شب در مدينه بوده‌اند . و شبى در احد پس از جنگ نبوده‌اند . در ادامه مىگويد : پس رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله حركت كرد تا به حمراء الأسد رسيد . . . سپس دوشنبه و سه شنبه و چهارشنبه در آنجا توقف كرد و سپس به سوى مدينه بازگشت . « 3 » ( 4 ) واقدى مىگويد : غزوهء احد در روز شنبه ، هفتم شوال و در سى و دومين ماه هجرت به وقوع

--> ( 1 ) . آل عمران ( 3 ) ، 152 . ( 2 ) . ابن هشام ، ص 106 - 107 . ( 3 ) . همان ، ص 108 .