الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )
85
موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) 2 - قسمت مركزى و شرقى شبه جزيره كه صحراى عربى ناميده مىشود و صحراى نجد در آن قرار دارد . اين منطقه داراى زمينهاى نسبتا بلندى است و روستاهاى آبادى در آن قرار دارد كه از جملهء آنها « رياض » مىباشد كه در زمان آل سعود پايتخت آنها و در حال حاضر يكى از شهرهاى بزرگ است . ( 2 ) 3 - قسمت جنوب غربى جزيره كه يمن ناميده مىشود و طول آن از شمال تا جنوب نزديك به هفتصد و پنجاه كيلومتر و عرض آن از باختر تا خاور نزديك به چهار صد كيلومتر است و مساحتى در حدود شصت هزار ميل مربع دارد . در جنوب آن شهر عدن ، از شهرهاى بزرگ يمن به شمار مىرود . اين قسمت از شمال به صحراى نجد و از خاور به صحراى ربع الخالى و از باختر به درياى سرخ محدود مىشود و بزرگترين بندر آن ، بندر حديدة مىباشد . ( 3 ) يمن از سرسبزترين و بابركتترين و پرنعمتترين مناطق شبه جزيره به شمار مىرود و داراى تمدن تاريخى بزرگى است . يمن محل حكومت تبابعه بوده است كه سالهاى طولانى بر آن حكمرانى كردهاند . اين قسمت ، از مناطق تجارى مهم به شمار مىرفته است كه محل اتصال راههاى تجارتى مختلف بوده است . در يمن سنگهاى گرانبها و طلا و نقره به وفور يافت مىشده و داراى آثار تمدّن بزرگى است كه تا به امروز باقى مانده است . اين بدان معناست كه عربهاى يمن با تكيه بر همت عالى خويش در زمانى كه امكانات كافى براى انجام اين كارهاى عظيم وجود نداشته است ، به ايجاد اين بناهاى تاريخى اقدام كردهاند و در زمينهء كشاورزى و آبيارى مزارع به حدى پيشرفت كرده بودند كه قوانين و برنامههاى حكومتى دقيقى را اجرا مىكردند . ( 4 ) از جمله آثار تاريخى مهم آنها سدّ مأرب است كه هنوز هم آثار آن باقى است و اين همان سدّى است كه قرآن كريم از آن ياد كرده و فرموده است : « فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ » . جريان حادثه بر طبق نقل قرآن به اين صورت بوده است : « لَقَدْ كانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بارَكْنا فِيها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْناهُمْ أَحادِيثَ وَ مَزَّقْناهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ