جوهرى نقل مىكند كه گفت : « و اما قيراط كه در حديث به كار رفته ، در تفسيرش آمده است كه مثل كوه احد بوده است » . در اين صورت معناى حديث اين مىباشد كه آن حضرت عليه السّلام گوسفندان را بر كوه‌هاى أجياد مىچرانيده است و اين نزديك‌تر به واقع مىباشد ، زيرا چراندن گوسفندان در ميان دره‌هاى شهر مكه طبعا مشكل بوده است . ( 1 ) بعضى سعى كرده‌اند كه برداشت بخارى از حديث را توجيه كنند ، چنان كه در فتح البارى از بعضى نقل شده است : « در مكه جايى به اين اسم وجود ندارد . » سيد جعفر مرتضى عاملى اين را ردّ كرده و گفته است : عدم شناخت چنين مكانى در اين زمان مستلزم عدم معروفيتش در آن زمان نمىباشد . « 1 » ( 2 ) بنابراين جاى آن دارد كه در مورد چوپانى وى براى ديگران ، به شدت شكّ كنيم و قول بخارى از ابو هريره كه گفته است : « براى اهل مكه » مورد اعتنا قرار نمىگيرد ، زيرا بعضى ديگر نقل كرده‌اند كه فرموده است : لأهلى ؛ براى خانوادهء خودم . اگر راوى اين حديث ابو هريره باشد ، راهى براى تعيين اجارهء رسول الله صلّى اللّه عليه و آله به خودش براى اهل مكه باقى نمىماند و به علاوه ابو هريره كسى است كه اصلا نمىتوان به او اعتماد كرد . اين در حالى است كه يعقوبى و ابن كثير از عمار بن ياسر نقل كرده‌اند كه او فرمود : « هيچ‌گاه اجير كسى نبوده است . » « 2 » ( 3 ) در فتح البارى علّتى بىپايه براى چوپان بودن انبيا ذكر شده است و بعضى از نويسندگانى سيره از قبيل حلبى و زينى دحلان « 3 » از وى پيروى كرده‌اند . در حالى كه اين ادّعا با شأن انبيا و رسولان الهى و با قواعد عقايدى موافقت ندارد . پس اگر چوپانى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله صحيح باشد - كه صحيح است - هيچ علتى نمىتواند داشته باشد مگر همان كه در روايت شيخ صدوق از امام صادق عليه السّلام در كتاب علل الشرائع آمده است . شايد بتوان آن تعليل را ، همان‌گونه كه سيد جعفر مرتضى به نقل از بعضى نقل كرده است ، تفصيل داد و گفت : چوپانى به معناى قبول مسئوليت ، جمعى متفرق است كه اين متناسب با

--> ( 1 ) . الصحيح ، ج 1 ، ص 109 . ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 21 و البداية و النهاية ، ص 296 . ( 3 ) . فتح البارى ، ج 4 ، ص 364 و سيرهء دحلان ، ج 1 ، ص 51 و سيرهء حلبيه ، ج 1 ، ص 126 و در آن گفته است : چوپانى گوسفندان بسيار سخت است ، اگر كسى با اين حيوان‌ها احساس رأفت و ملاطفت بكند و سپس مسئوليت انسان‌ها را به دست گيرد ، تا حدى از خشونت طبيعى و ظلم غريزى مهذّب شده است !