( 1 ) ساير پادشاهان حيره و سرنوشت آنها مسعودى مىنويسد : « سپس جمعى از فارس‌ها در حيره به سلطنت رسيدند تا اين كه تعداد پادشاهان حيره به 23 نفر رسيد كه از بنى نصر و بعضى عرب و برخى فارس بودند و 622 سال و هشت ماه حكومت كردند و آبادانى حيره از اوايل صد سال دوم حكومت اين پادشاهان شروع شد . اين آبادانى ادامه داشت تا اين كه كوفه بنيان‌گذارى شد و پس از حدود 530 سال رو به ويرانى نهاد « 1 » . بدين ترتيب آبادانى آن به تدريج از بين رفت تا آن كه در زمان حكومت معتضد به طور كلى خراب شد . قبل از ويرانى كامل آن ، عده‌اى از خلفاى بنى عباس از قبيل سفاح و منصور و رشيد و غيره در آن اطراق مىكردند و به خاطر آب و هواى خوب و ملايمت خاك و طبيعت آن مدتى در آنجا مىماندند . اين شهر در نزديكى خورنق و نجف قرار داشت و ديرهاى بسيارى در آن وجود داشت كه راهبان بسيارى در آنها مشغول به عبادت بودند و هنگامى كه اين شهر رو به خرابى نهاد ؛ آنها به شهرهاى ديگر هجرت كردند . مسعودى در ادامه مىنويسد : « و در حال حاضر جز صداى جغد و بوم از آن شنيده نمىشود » « 2 » . ( 2 ) غساسنهء شام در قرن پنجم ميلادى عده‌اى از اطراف جزيرة العرب به سوى شمال غربى آن كه در مرزهاى مملكت روم واقع مىشد ؛ مهاجرت كردند و دولت غساسنه را كه تحت الحمايهء رومىها بود ، تأسيس كردند و اين دولت تابع قسطنطنيه بود ؛ چنان كه حاكمان حيره از عمّال پادشاهان فارس بودند . دولت غساسنه داراى نوع خاصى از تمدن بودند . آنها از طرفى در مجاورت « دمشق » و از

--> بنابراين آنها از راهبه‌هاى مسيحى بوده‌اند كه براى يك كافر مجوسى حلال نبوده‌اند و در هر حال عباديان نصرانى كه آميخته‌اى از عرب و جز آنان بودند و هم‌پيمانان آنان از ساير ساكنان عراق بوده‌اند ، و در ميانشان اقليتى از فارسىها ، و همچنين برخى از يهودان نيز بودند . بدين ترتيب حيره يك بازار بازرگانى و كشاورزى بزرگ و متأثر از فرهنگ فارسيان بوده است . « العصر الجاهلى ، ص 47 » . ( 1 ) . طبرى از كلبى روايت مىكند كه حيره همزمان با أنبار در زمان بخت نصر ( نبوخذنصر ) بنيان‌گذارى شد و هنگامى كه بخت نصر مرد ، اهالى آن به أنبار كوچ كردند و حيره رو به ويرانى نهاد تا اين كه براى بار دوم رو به آبادانى نهاد و آن هنگامى بود كه عمرو بن عدى لخمى در آن ساكن شد . بنابراين حيره در حدود پانصد و سى سال آباد بود تا اين كه كوفه بنا نهاده شد و اسلام آن را پايگاه خويش قرار داد . « تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 43 » . ( 2 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 81 .