ما را به خدا نزديك كنند . » ؛ « غير از خدا ، معبودهايى برگزيدند كه مايهء عزتشان باشد . » ؛ « آن‌ها غير از خدا معبودهايى براى خود برگزيدند ، بدان اميد كه يارى بخششان باشند . » ( 1 ) اين بدان علت بوده است كه آنها به بعث و نشور اعتقاد نداشته و مىگفتند : « وَ قالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ » « 1 » و « وَ قالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا وَ ما نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ » « 2 » و « وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ » « 3 » ؛ « جز زندگى دنيا چيزى در كار نيست ، زندگى مىكنيم و مىميريم و جز طبيعت هلاكمان نمىكند . » ؛ « جز زندگى اين دنيا چيزى نيست و ما هرگز زنده نخواهيم شد » ؛ « در حالى كه آفرينش خود را از ياد برده است براى ما مثل مىزند و مىگويد : چه كسى اين استخوان‌هاى پوسيده را زنده مىكند ؟ » ؛ بنابراين شفيعان آنها براى نجات دادنشان از آتش نبوده‌اند . ( 2 ) از ميان تمام مراسم ، تنها حجّ اعظم آنها به سوى كعبه ابراهيمى كه با بدعت‌ها آميخته شده بود ، به جاى آورده مىشد و ماه‌هاى حرام عبارت بودند از : رجب و ذى القعده و ذى الحجة و محرّم . همين ماه‌ها فرصتى را براى كسانى كه دور از اماكن مقدس بودند ، فراهم مىكرد كه بدون ترس و واهمه به اماكن مقدس بيايند و كارهاى خويش را انجام دهند و بازارهايى شبيه بازار عكاظ برپا نمايند . ( 3 ) ابن حبيب در المحبّر مىگويد : هر كدام از آنها لبيك مىگفتند و لبيك قريش اين چنين بود : « لبيك اللّهم لبيك ، لا شريك لك الّا شريك هو لك ، تملكه و ما ملك » و با اين شعارها أساف را مورد خطاب قرار مىدادند . و لبيك آنها به ودّ اين چنين بود : « لبيك اللّهم لبيك ، لبيك معذرة اليك » و لبيك آنها به لات اين چنين بود : « لبيك اللّهم لبيك ، كفى بيتنا بنيّة ، ليس بمهجور و لا بليّة ، لكنّه من تربة زكية ، اربابه من صالحى البريّة » . لبيك آنها به عزّى اين چنين بود : « لبيك اللّهم لبيك ، لبيك و سعديك ما أحبّنا اليك » . و لبيك آنها به ذى الخلصة اين چنين بود : « لبيك اللهم لبيك ، لبيك بما هو احبّ اليك » . « 4 » حمس از قبيلهء قريش و كنانه و خزاعه با لباس طواف مىكردند و حلّه با بدن عريان به طواف كعبه مىپرداختند .

--> ( 1 ) . جاثيه ( 45 ) ، 24 . ( 2 ) . انعام ( 6 ) ، 29 . ( 3 ) . يس ( 36 ) ، 78 . ( 4 ) . اخبار مكة ، ج 1 ، ص 114 .