روح حيوانى مرده است امّا نفس ناطقه زنده است و تعلّق او از بدن بالكلّيه زايل نشده است و خوف ضغطهء قبر و سؤال منكر و نكير و رومان فتّان قبور و عذاب برزخ هست ، با آن كه از جهت ديگران عبرت است كه تفكّر كنند چنين واقعه‌اى در پيش دارند . [ 1 ] و در حديث حسن از يونس منقول است كه گفت : حديثى از حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام شنيده‌ام كه در هر خانه‌اى كه به خاطرم مىرسد آن خانه با وسعتش بر من تنگ مىشود و آن ، آن است كه فرمودند : چون ميّت را به كنار قبر برى ، ساعتى او را مهلت ده تا استعداد سؤال نكير و منكر بكند ، ( انتهى ) . [ 2 ] و روايت شده از برآء بن عازب - كه يكى از معروفين صحابه است - كه ما در خدمت حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوديم كه نظرش افتاد بر جماعتى كه در محلّى جمع گشته بودند ، پرسيدند بر چه اين مردم اجتماع كرده‌اند ؟ گفتند : جمع شده‌اند قبر مىكنند . برآء گفت : چون حضرت اسم قبر شنيد شتاب كرد در رفتن به سوى آن تا خود را به قبر رسانيد پس به زانو نشست كنار قبر . من رفتم به طرف ديگر مقابل روى آن حضرت تا تماشا كنم كه آن حضرت چه مىكند ، ديدم گريست به حدّى كه خاك را از اشك چشم خود تر كرد پس از آن رو كرد به ما و فرمود : اخوانى ، لمثل هذا فاعدّوا ، يعنى برادران من از براى مثل اين مكان تهيّه ببينيد و آماده شويد . [ 3 ] شيخ بهايى نقل كرده كه : بعضى از حكما را ديدند كه در وقت مرگ خود دريغ و حسرت مىخورد ، به دو گفتند كه : اين چه حالى است كه از تو مشاهده مىشود ؟ گفت : چه گمان مىبريد به كسى كه مىرود به سفر طولانى بدون توشه و زاد ، و ساكن مىشود در قبر وحشتناكى بدون مونسى ، و وارد مىشود بر حاكم عادلى

--> [ 1 ] من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، ص 107 . [ 2 ] لوامع ، ج 2 ، ص 400 ؛ وسائل الشيعة ، ج 2 ، ص 838 . [ 3 ] المستدرك الوسائل ، ج 2 ، ص 465 .