و ساير محلها و شهرهائى كه با نام ناميده شده‌اند زياد است اگر در كتابهاى گوناگون كشورهاى مختلف پژوهش و بررسى شود وقوف و آگاهى بيشترى بدست مىآيد معروفترين و پرآوازه‌ترين آنها واسط حجاج است كه هر گاه نام واسط به تنهائى ذكر شود منصرف به همان است ، و مؤلف هم وطنش آنجا است ، همان طورى كه كه قبلا گذشت ، اين شهر در پرورش علماء و تربيت دانشمندان حديث و فقه و ادبيات داراى اهميتى بزرگ بوده است ، و به همان جهت گروهى از مؤلفان توجه خود را به اين مكان مبذول داشته و در نوشتن كتابهاى زيادى در بارهء آن همت گماشته‌اند ، و پژوهش و تحقيق و بحث در كتابها و فهرستها بنامهاى آنان برخورد خواهد كرد ، و از مهمترين كتابهائى كه در بارهء واسط نوشته شده : كتاب ( تاريخ واسط ) تاليف ابو حسن اسلم فرزند سهل فرزند اسلم فرزند زياد فرزند حبيب معروف به ( بحشل ) رزاز ( ارزن فروش ) متوفاى سال 292 كه بر كتابش ذيلها و حاشيه‌ها نوشته شده كه معروفترين آنها شرح و حاشيهء مؤلف اين كتاب ( ابن مغازلى ) است ؛ كه با سرمايهء ( مجمع علمى عراق ) با تحقيق دانشمندان معاصر كوركيس عواد در بغداد چاپ و منتشر گرديده است . و كتاب محاسن اهل واسط تأليف عماد الدين كاتب اصفهانى مشهور به ( صاحب الخريدة ) متوفاى سال 597 . و كتاب تاريخ واسط تأليف ابو عبد اللَّه محمد فرزند سعيد فرزند يحيى فرزند على فرزند حجاج دبيثى واسطى متوفاى سال 637 . و كتاب تاريخ واسط ، تأليف سيد جعفر فرزند محمد فرزند حسن جعفرى شيعى در سال 850 دار فانى را بدرود گفته است . و كتاب تاريخ واسط تأليف ابو محمد عبد اللَّه فرزند على واسطى مورخ متوفاى سال 600 و ساير كتابها كه در اين موضوع نوشته شده است .