« هر كس سلطانى ستمگر را ببيند كه حرامهاى خداى را حلال مىشمرد . . . » . « 1 » در اين ميان ابن اعثم تنها كسى است كه اعتقاد دارد اين خطبه متن نامه‌اى بود كه امام ( ع ) براى گروهى از بزرگان و مؤمنان كوفه ارسال داشت . « 2 » 2 - اين نقل ابن اعثم - چنان كه براى برخى مورخان متأخر نيز امر مشتبه شده است - موهم اين مطلب است كه امام ( ع ) اين نامه ( متن خطبهء منزلگاه بيضه ) را پس از فرود آمدن در كربلا نوشت ! ولى تأمل در همهء متن روايت ابن اعثم به رغم آشفتگى آشكارى كه متن آن دارد نشان مىدهد كه امام ( ع ) آن را در جايى نزديكىهاى كربلا و پيش از فرود آمدن در آنجا ، و بلكه پيش از شدت گرفتن محاصرهء سپاه حرّ بر ضد كاروان حسين ، نوشت . به اين دليل كه نافع بن هلال خطاب به امام مىگويد : بيا و ما را هدايت كن و حركت ده ، اگر خواهى به سوى مشرق و اگر خواهى به سوى مغرب ! چنانچه اين سخن در كربلا و يا پس از شدت گرفتن محاصره مىبود ، سخنى بى معنا مىنمود ؛ زيرا كه امام - پس از آن - به محاصره در آمد و از خود اختيار رفتن نداشت ؛ نه به سوى شرق نه به سوى غرب . ديگر اينكه پايان روايت ابن اعثم چنين تصريح دارد : سپس حسين در ميان خويشاوندانش ندا داد و از آن مكان كوچيد تا آنكه در كربلا فرود آمد . . . اين نيز نشانگر آن است كه بدون شك ، رويدادى را كه ابن اعثم نقل مىكند ، پيش از كربلا حاصل شده نه در كربلا . 3 - از نظر تاريخى مشهور اين است كه امام ( ع ) نامهء دوم خويش به مردم كوفه را به وسيلهء قيس بن مسهر صيداوى از منطقهء حاجر از بطن الرّمه « 3 » ارسال داشت ؛ و سپس آن پيشامدهايى كه به شهادتش منجر شد روى داد . خبر شهادت وى در منطقهء عذيب الهجانات به امام ( ع ) رسيد ، « 4 » نه آنجايى كه در روايت ابن اعثم آمده است .

--> ( 1 ) - ر . ك : تاريخ الطبرى ، ج 4 ، ص 304 - 305 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 280 ؛ مقتل الحسين ، مقرم ، ص 184 - 185 . ( 2 ) - آنچه در مقتل الحسين خوارزمى ، ج 1 ، ص 334 - 336 آمده نقل از ابن اعثم است . ( 3 ) - براى مثال ر . ك : تاريخ الطبرى ، ج 4 ، ص 397 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 277 ؛ الارشاد ، ص 22 ؛ تجارب الامم ، ج 2 ، ص 57 ؛ انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 378 ؛ الاخبار الطوال ، ص 245 - 246 ؛ تذكرة الخواص ، ص 221 ؛ مثير الاحزان ، ص 32 ؛ البدايه و النهايه ، ج 8 ، ص 181 . ( 4 ) - براى مثال ر . ك : تاريخ الطبرى ، ج 4 ، ص 306 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 281 ؛ البدايه و النهايه ، ج 8 ، ص 188 .