آيا امام عليه السلام از مكه پنهانى بيرون رفت ؟ سماوى در كتاب « ابصار العين » گويد : « هنگامى كه نامه مسلم به حسين عليه السلام رسيد ، آهنگ بيرون رفتن كرد . سپس در شب هشتم ذى حجه آنان را گرد آورد و خطاب به آنان گفت : » « 1 » آنگاه خطبه مشهور امام عليه السلام را كه با عبارت « مرگ همچون گردنبند دختران ، آويزه گردن فرزندان آدم است » آغاز مىشود و با عبارت « هر كس در راه ما آماده جانبازى است و شوق ديدار الهى دارد پس با ما بكوچد ؛ و من بامدادان خواهم كوچيد ، ان‌شاءالله » پايان مىپذيرد ، نقل مىكند . برخى از سخن شيخ سماوى ، « پس يارانش را گرد آورد » ، چنين استفاده مىكنند كه اين خطبه‌اى كه امام عليه السلام در آن زمان حركتش را اعلام داشت در حضور همگان نبوده است ؛ بلكه در اجتماع ويژه‌اى كه تنها به ياران حضرت محدود مىشد بود . بنابر اين زمان حركت را جز اصحابش كسى نمىدانست . در اين صورت زمان ، از سرّى از اسرار حركت كاروان حسينى بودنش ، خارج نمىگردد ؛ يعنى اين كه امام حسين عليه السلام همراه با كاروان حسينى پنهانى از مكه به سوى عراق حركت كرد . اما بايد توجه داشت كه شيخ سماوى منبعى كه عبارت « پس يارانش را گرد آورد » را از آن گرفته نام نبرده‌است . ما نيز به هيچ مأخذ تاريخى مشهور و معتبرى - كه احتمال مىرود شيخ سماوى از آن گرفته باشد - دست نيافته‌ايم كه عبارت ياد شده را ذكر كرده باشد . منابعى كه همه اين خطبه را نقل كرده‌اند ، عبارت ياد شده را نياورده‌اند . در اللهوف آمده است : « و نقل شده‌است كه چون آهنگ رفتن به‌سوى عراق را كرد ، به خطبه ايستاد . . . » . « 2 » در مثير الاحزان آمده است : « آنگاه به خطبه ايستاد . . . » . « 3 » در كشف الغمه آمده است : « در سخنان آن حضرت كه چون عازم حركت به سوى عراق شد ، به خطابه ايستاد . . . » . « 4 »

--> ( 1 ) - ابصار العين ، ص 27 . ( 2 ) - اللهوف ، ص 126 . ( 3 ) - مثير الاحزان ، ص 41 . ( 4 ) - كشف الغمه ، ج 2 ، ص 241 .