وجود نداشت ؛ و جلوگيرى از بيانات نبوى ، زير پوشش ترس از بروز اختلاف ميان امّت ، علنى گرديد . ابوبكر مردم را گرد آورد و گفت : « شما سخنانى را از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نقل مىكنيد كه دربارهء آن‌ها اختلاف داريد و اختلاف مردم پس از شما به مراتب بيش‌تر خواهد بود . پس چيزى از پيامبر نقل مكنيد و هر كس از شما پرسيد بگوييد : كتاب خداوند در ميان ما و شماست . » « 1 » علاوه بر اين كه ديده مىشود ، مقابله از حالت پنهانى ، صورت آشكار به خود گرفته است ، مىبينيم كه سخن او يعنى « پس از رسول خدا چيزى نقل مكنيد » ، به معناى جلوگيرى كامل از مطلق سخنان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و كشيدن حصار كامل بر گرد آن چيزى است كه از ايشان نقل شده است . رهبرى اين حزب به خوبى دريافته بود كه آنچه مايهء تشويش خاطر او مىشود و از انتشار آن بيم دارد ، تنها بيانات نبوى دربارهء مقام و منزلت على عليه السلام و حقانيت او در امر خلافت نيست ، بلكه شامل سخنانى كه به چند موضوع ديگر نيز مربوط مىشد ؛ مثل امر به معروف و نهى از منكر ، نشانه‌هاى پيشوايان گمراه كننده و ضرورت قيام عليه آنان نيز هست ؛ معرفى شجرهء ملعونه در قرآن ؛ احاديثى كه از آشوب‌ها و رهبرانشان بحث مىكرد ؛ فضايل برخى صحابه كه از سوى حزب حاكم زير فشار قرار گرفتند . فضايلى كه نه تنها موجب ناخشنودى رهبرى حزب بود ، بلكه انتشار فضايل‌شان نيز آنان را مىآزرد و احاديثى از اين قبيل . . . از اين رو چاره‌اى جز اين نبود كه منع نقل حديث را تعميم داده مطلق گردانند . چنان كه پيش از اين گفتيم ، اين ممانعت در روزگار عمر با شدت هر چه تمام به اجرا درآمد ، و عثمان نيز از نقل هر حديثى كه در روزگار ابوبكر و عمر روايت نشده بود جلوگيرى كرد . در نتيجهء گسترش فتوحات ، ورود بسيارى از ملت‌ها به اسلام ، دور شدن از روزگار پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، و نيز در اثر اين توهّم كه خلفاى سه گانه پس از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در امتداد خط وى بوده‌اند ، امر بر امّتى كه از سيرهء پيامبرش صلى الله عليه و آله و سلم جز اندكى نمىدانست مشتبه شد ؛ و بسيارى از مردم رفتار عمر را آيينهء سيرهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مىديدند . در حالى كه سيرهء عمر چيزى

--> ( 1 ) - تذكرة الحفاظ ، ج 1 ، ص 2 - 3 .