محمد ( ص ) موفق گرديده بود يكى از مواد پيمان را با هوشيارى دور بزند . اين يك روش شناخته شده در عربستان بود . خواهيم ديد كه قريش نيز سعى در انجام عملى مشابه در سال بعد مىنمايد . به عنوان يك سياستمدار باتجربه عرب ، محمد ( ص ) به خوبى مىدانست كه از قوانين و سنت‌هاى قبيلگى چگونه سود ببرد ، اگرچه اين مسأله ممكن است از نظر يك فرد غربى كه رسوم اخلاقى حاكم بر قبائل سنتى را وحشيانه مىپندارد چندان خوش‌آيند ننمايد . ما هميشه سعى نموده‌ايم رسوم و اخلاقيات مشترك قبيله‌اى را محكوم نمائيم ، اگرچه اين رسوم تنها راه حفظ صلح و ثبات در جوامع بدوى اوليه بوده است . اين قواعد و اصول تنها سيستم قابل عمل در آن زمان بوده و هرگونه تغيير و انحراف شديد و ناگهانى در آنها غيرممكن بود . در مورد واقعه ابو بصير ، محمد ( ص ) با استفاده از همين قوانين سعى در حفظ امتى نمود كه سعى در اصلاح يك سيستم فلج و ناتوان داشتند تا شايد بدين وسيله قسمتى از حقارت‌هاى ايجاد شده ناشى از آن را بهبود بخشند . به همين دليل در سيستم قانونگذارى اجتماعى قرآن ، محمد ( ص ) از قوانين قبيلگى به‌طور كلى جدا نمىگردد . قرآن انتقام‌گيرى را به عنوان يك ارزش دينى مىپذيرد . مسلمانان بايد به نحو دقيق انتقام‌گيرى نمايند ، « 1 » چشم در مقابل چشم ، دندان در مقابل دندان . 26 البته درك اين مسأله براى مسيحيانى كه براى به صليب كشيده شدن مسيح بر فراز كوه سرمون گرد آمده بودند ، مشكل است . ما اين مسأله را غيرطبيعى مىدانيم كه يك كتاب آسمانى دستور قطع دست دزد را بدهد ، و براى ما قابل فهم نيست كه چرا محمد ( ص ) اين‌چنين قانونى را حذف ننموده است . ولى بايد به خاطر بياوريم كه مسيح هيچگاه مانند محمد ( ص ) به رياست اجتماعى يك گروه نرسيد ، درحالىكه محمد ( ص ) پس از حديبيه به‌طور طبيعى توسط مردم به اين مقام انتخاب شده بود . مسيح هيچ اجبارى براى تغيير قوانين روزمره اجتماعى كه توسط امپراطورى روم طراحى شده بود نداشت . مطمئنا اگر او هم‌چنين اجبارى داشت ، مجبور مىشد به طراحى قوانينى شديدتر از آنچه محمد ( ص ) عمل مىكرد بپردازد ، زيرا جامعه بدوى

--> ( 1 ) - قرآن قصاص را جائز مىشمرد ، ولى اضافه مىكند كه اگر عفو كنيد بهتر است . بنابراين گفتار مؤلف كه « مسلمانان بايد به نحو دقيق انتقام‌گيرى نمايند » صحيح نيست .