پيروان او نااميد و سرخورده از اطراف او پراكنده گردند . در حديبيه نيز محمد ( ص ) با قبول صلح و حقارت حاصل از آن براى مسلمانان در حقيقت گونه ديگر خود را بر سيلى خوردن از قريش آماده نمود و همين امر باعث جدائى نزديك‌ترين يارانش از او گرديد . در سوره فتح ، به هرحال ، معنى عميق‌تر اين حركت براى مسلمين روشن مىگردد ، درست مانند پولس قديس ، كه پس از مرگ مسيح معناى عميق و روحانى حركت او را روشن نموده و خطى بر رسوائى حاصل از به صليب كشيده شدن مسيح كشيد . سوره با بيان روحانى و نورانى به زيبائى اعلام مىدارد كه ، بر خلاف تصور ظاهرى مسلمانان ، محمد ( ص ) در حديبيه شكست نخورده است : ما براى تو گشايش و پيروزى نمايانى را بگشوديم تا خدا گناه تو را ، آنچه در گذشته بوده و آنچه اكنون و سپس باشد ، بيامرزد و نعمت خود را بر تو تمام كند و تو را راه راست بنمايد . و خداى تو را يارى كند ، يارى كردنى توانمندانه . 17 در بدر خداوند حضور خود را با پيروزى مسلمانان به ظهور رسانيد ؛ در حديبيه نيز عليرغم تحقير ظاهرى ، خداوند با حضور خود و صدور سكينه بر قلب مسلمانان ، خير و صلاح آنان را در صلح و آرامش يافت : اوست كه آرامش ( سكينه ) را در دلهاى مومنان فرود آورد تا ايمانى بر ايمان خويش بيفزايد . و خداى راست لشگرهاى آسمانها و زمين ، و خدا دانا و با حكمت است . 18 خداوند « سكينه » خود را قبلا نيز بر قلب محمد و ابو بكر فرو فرستاده بود ، « 1 » هنگامى كه آنان سه روز تمام در داخل غار خارج از مكه پنهان شده بودند ، در حالى كه از جانب تمامى بستگان و دوستان نزديك خود طرد شده و در لبه پرتگاه مرگ قرار داشتند . بعضى از مفسرين ، سكينه را لغت عبرى شكينه ، به معناى حضور خداوند در جهان ، دانسته‌اند . بدر و حديبيه هر دو نمادى از نجات بودند ، نجاتى كه با حضور پر رمز و راز خداوند واقعيت مىيافت ، حضورى كه هم در جنگ و هم در صلح معناى شكست را به پيروزى ختم نمود .

--> ( 1 ) - آيه مربوط به غار بيان مىدارد كه خداوند آرامش ( سكينه ) خود را بر قلب فقط پيامبر فرو فرستاد !