خدا ( ص ) براى كارزار ، بيعت كرديم . در آنجا پيمان نامه‌اى نوشته نشد ( 12 ) . 1 . أيّام التّشريق : سه روز پس از روز قربان است . از آن رو اين سه روز را به اين نام ناميده‌اند كه در اين روزها گوشتهاى قربانى را مىبريدند و در آفتاب مىگستردند ، چون تشريق به معنى تقطيع و بريدن است و به معنى نماز عيد نيز آمده است ( لسان ، 10 / 176 ) . - م . 2 . القطاة : جمع آن قطا است . پرنده‌اى است به اندازهء كبوتر كه در راهيابى بدان مثل زنند و گويند : أهدى من قطاة : راه‌يابنده‌تر از قطا ( الحيوان ، جاحظ ، 5 / 573 . نيز بنگريد : لسان 15 / 189 - 190 ) . - م . 3 . بنگريد : پانوشت 1 ، بيعت در عقبهء دوم . - م . 4 . مالك پسر تيهان پسر عتيك خزرجىّ از صحابهء پيامبر بود . در جنگ بدر شركت جست . در سال 21 ه . درگذشت ( طبقات ابن الخيّاط ، 78 ؛ النّسب الكبير ، 263 ؛ ابن سعد ، 3 / 447 . - به نقل از حاشيهء غريب الحديث ، ابن قتيبه 1 / 302 ) . - م . 5 . بنگريد : ابن هشام ، 2 / 85 . - م . 6 . ابن قتيبه مىگويد : آن مردان از قريش بودند ( غريب الحديث ، 1 / 303 ) . - م . 7 . نيز بنگريد : ( ابن قتيبه ، همان ؛ الفائق فى غريب الحديث ، زمخشرى ، 1 / 252 ) . - م . 8 . نيز بنگريد : الفائق ، همان . ابن اثير مىگويد : اين سخن ميان تازيان معروف است كه هنگام بستن پيمان مىگفتند : دمى دمك و هدمى هدمك ، يعنى خونخواهى شما همچون خونخواهى من است و . . . ابن قتيبه افزوده است : « . . . و ترثنى و أرثك ، و تطلب بى و أطلب بك . فإذا مات أحدهما ورثه الآخر السّدس » : تو از من ارث مىبرى و من از تو ، تو را به جاى من بازخواهندخواست و مرا به جاى تو . بر اين پايه هنگامى كه يكى از آن دو تن مىمرد ، آن ديگرى يك ششم دارايى وى را به ارث مىبرد ( غريب الحديث ، 1 / 303 ) . - م . 9 . ( ابن قتيبه ، غريب الحديث ، 2 / 197 ) . نامهاى « نقباى » دوازده‌گانه چنين است : « از قبيلهء خزرج : زياد بن عبد اللّه بكائى ، يا ابو أمامه أسعد بن زراره ، سعد بن ربيع بن عمر ، عبد اللّه بن رواحه ، رافع بن مالك بن عجلان ، براء بن معرور بن صخر ، عبد اللّه بن عمرو بن حرام ، عبادة بن صامت بن قيس ، سعد بن عبادة بن دليم و منذر بن عمرو بن خنيس . از قبيلهء أوس : أسيد بن حضير بن سماك ، سعد بن خيثمة بن حارث و رفاعة بن عبد المنذر بن زبير ( ابن هشام ، 2 / 86 - 87 ) . - م . 10 . در حديث نبوى : بعثت إلى الأحمر و الأسود ، الأحمر يعنى مردم غير عرب ، و الأسود يعنى تازيان . در متن نيز همين معنا مورد نظر است . بنگريد : ( البيان و التّبيين ، جاحظ ، 3 / 259 ؛ لسان العرب « حمر » ) . - م . 11 . دربارهء توضيح « أحمر و أسود » ، بنگريد : كمى پيشتر ، به پانوشت همين پيمان‌نامه ، ش 10 . - م . 12 . سطر ( 24 - 23 ) أنساب الأشراف بلاذرى + [ ]