« أبا » به كار مىبرند ؛ وى بيتى را نيز شاهد آورده است « 18 » . ( 1 ) فراتر از همهء آنچه گذشت ، هنگامى كه من در محرم سال 1358 [ ه . ق ] در مدينهء منوره بودم ، در جنوب كوه سلع در مدينه ، به نوشته‌اى كهن بر خوردم كه اين چنين بود : « أنا على بن أبو طالب » شايد اين نوشته ، به خط سرور ما على بن ابى طالب ( رضى اللّه عنه ) بوده است « 19 » . فرايند سخنان ياد شده اين است كه در قرن نخستين هجرى ، شمارى از نامهاى خاصّ مركب ، همچون نامهاى خاصّ ساده به كار مىرفته‌اند . براى نمونه ، مردم ، در هر سه حالت اعرابى ، « على بن أبو طالب » مىگفته‌اند . با گذشت زمان ، آن گونه كاربرد ، به فراموشى سپرده شده و راويان متأخّر ، آن را از لغزشهاى نويسنده پنداشته و بر بنياد قواعد موجود ، به تصحيح آن پرداخته‌اند . بايد از واژه‌هايى چون « بلحارث » و « بو سعيد » و « بلعنبر » « 20 » نيز كه با دگرگونى إعراب دگرگون نمىگردند ، ياد كنيم . به جز آنچه كه گفته شد ، مردم نيز بر پايهء انگيزهء روحى يا خواسته‌هاى ناپسند خويش ، واژه‌هايى را بر متن اصلى اين اسناد ، افزوده‌اند . اين افزوده‌ها گاهى از ديد پژوهنده پنهان نمىمانند ؛ گواينكه گاهى نيز شناخت آنها از اصل متن ، دشوار مىگردد . آنچه گفته شد ، مطالبى بود كه خواستيم در اين مقدمهء كوتاه ، خواننده را بر آن آگاه سازيم ؛ ولى به واقع اين خداوند است كه به راه راست ، راه مىنمايد و بازگشت ، به سوى او است . حيدرآباد دكن هند - دانشگاه عثمانى محمد حميد اللّه

--> ( 18 ) . بيت زير ، شاهد اين موضوع است : « إنّ أباها و أبا أباها * قد بلغا فى المجد غايتاها » سرايندهء آن ، أبو النّجم عجلىّ از قبيلهء بكر بن وائل و ( در گذشتهء سال 130 ه . ) است . براى توضيح بيشتر ، بنگريد : الإنصاف فى مسائل الخلاف بين النّحويّين ؛ البصريّين و الكوفيّين ، ابن الأنبارىّ 1 / 18 ؛ أسرار العربيّة ، از همان نويسنده ص 46 ؛ البهجة المرضيّة فى شرح الألفيّة ، سيوطى ص 14 . - م . ( 19 ) . بنگريد : به پژوهش گسترده‌اى كه دربارهء اين نوشته و جز آن ، در مجلهء اسلاميك كالچر ( حيدرآباد ) اكتبر 1939 م . نشر داده‌ايم ؛ و نيز بنگريد : نوشتهء عمر فاروق ، كه از همان جايگاه به دست آمده است . ( 20 ) . بلحارث ، كوتاه‌شدهء « بنى الحارث » و بلعنبر ، كوتاه‌شدهء « بنى العنبر » است . - م .