محمد حميد الله ( مترجم : سيد محمد حسينى )
669
مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) ( زمن ) « فوجدت من كان به زمانة ألف رجل » ( 291 ) زمانة به معنى آفت و بيمارى است . ( 2 ) ( زىّ ) « لهم كلّ ما لبسو من الزّىّ إلّا زىّ الحرب » زىّ : جامه و هيئت است . ( 3 ) ( سبخ ) « السّبخة » ( 325 / ألف ) : زمين شورهزارى كه قابل كشت نيست . ( 4 ) ( سبد ) « لا يفسد عليهم سبدهم و لبدهم » ( 46 ) : السّبد : پشم شتر ، و لبد : پشم گوسفند . گفته مىشود : « ما له سبد و لا لبد » : وى نه شترى دارد و نه گوسفندى يعنى نه بسيار و نه كم ، چيزى ندارد . ( 5 ) ( سبط ) « أطعم من كان قبلكم من أسباطكم المنّ و السّلوى » ( 15 ) : أسباط در بنى اسرائيل ، همچون قبيله در ميان تازيان است . اين كلمه ، در قرآن نيز ، آمده است . ( 6 ) ( سبغ ) « و يأمر النّاس بإسباغ الوضوء » ( 105 ) الإسباغ : يعنى مبالغه در كارى يا چيزى . ( 7 ) ( سبل ) « سبّل » : آن را در راه خدا به كار گير . ( 8 ) ( سبى ) « أقاتلكم فأسبى الصّغير و أقتل الكبير » ( 30 ) ، سبى ، اسيرى را گويند كه در جنگ گرفتار گشته باشد . ( 9 ) ( سحت ) « فمن رعاه به غير بساط أهله ، فماله سحت ( 185 ) ، سحت يعنى بىارزش و هدر است و كسى كه نسبت به وى ، جنايتى كند ، تعزير نخواهد گشت . ( 10 ) ( سخر ) « إنّكم برئتم بعد من كلّ جزية أو سخرة » ( 33 ، 34 / ألف ) : سخّره يعنى وى را به كار بىمزد واداشت ؛ و السّخرة به چهارپا يا خدمتگزارى گفته مىشود كه بىمزد و بها به بيگارى گرفته شود . ( 11 ) ( سدر ) « كلّ رهن بأرضهم يحسب ثمره و سدره من رهنه » ( 131 ) : سدر يعنى درخت سدر . ( 12 ) ( سدن ) « السّدانة » ( 287 / ب ) ، سدانت كعبه يعنى پرداختن به خدمتگزارى و كارهاى آن . ( 13 ) ( سذج ) « خفّين ساذجين » ( 24 ) ، ساذج : تازى گشتهء واژهء پارسى ساده يعنى بىنقش و نگار است . ( 14 ) ( سرّ ) « إنّ اللّه تولّى منكم السّرائر و درأ عنكم بالبيّنات » ( 327 ) : السّريره مانند سرّ ، چيزى است كه انسان آن را پنهان مىدارد ، و جمع آن ، سرائر است . ( 15 ) ( سرب ) « فى ظلّ السّرب » ( 126 ) ، السّرب : جايگاه و كنام جانوران وحشى . ( 16 ) ( سرج ) « و عليكم كنسه و إسراجه » ( 369 ) ، أسرجت يعنى چراغ را روشن كردى ، سراج ، تازى شدهء واژهء چراغ است . ( 17 ) ( سرح ) « لا يمنع سرحكم » ( 91 ) ، « لا تعدل سارحتكم » ( 137 ، 190 ، 191 ) السّرح و السّارحة : دامى است كه بامدادان در چراگاه رها گردد . مىگويد : هنگامى كه گردآورندهء زكات بيايد ، چهارپايان شما را از رفتن به چراگاه باز نخواهند داشت . نيز هنگام زكات ، آنها را از چراگاه بازنمىگردانند .