محمد حميد الله ( مترجم : سيد محمد حسينى )
667
مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) ( رحل ) « هذا كتاب . . . فى رحالهم و أموالهم » ( 141 ) : الرّحال : جايى كه به آنجا مىروند و در آن فرود مىآيند و منزل مىكنند . ( 2 ) ( رحى ) « لهم أرحاء يطحنون بها ما شاءوا » ( 66 ، 66 / الف ، 349 ، 356 ) الرّحى به معنى آسيا است كه دانههايى چون گندم و جو را در آن آرد مىكنند . ( 3 ) ( ردّ ) « فردّ ردّا دون ردّ » ( 68 ) : الرّدّ هم به معنى پاسخ و هم به معنى نپذيرفتن و انكار است . يعنى وى پاسخى داد كه نه پاسخ پذيرفتن بود و نه امتناع قطعى . « مهما اختلفتم فيه من شىء فإنّ مردّه إلى اللّه و إلى محمّد » ( 1 ) مردّ يعنى بازگشت . اين كلمه در قرآن نيز آمده است . ( 4 ) ( ردء ) « يكون ردءا لك من شىء إن أتاك » ( 305 ) : الرّدء : يارى و نيرو . ( 5 ) ( رستاق ) ( 302 / ج ، 349 ) : بنگريد : « خلف » . ( 6 ) ( رسم ) « لا يجعل عليكم رسما » ( 34 ) : الرّسم ، در اصطلاح گردآورندگان ماليّات ، مالياتى است كه بر كالاها مىبندند . اين كلمه را به جز آنچه كه گفته شد ، بر درآمدهايى همچون ماليات و عوارض دولتى و ماليّات مال الاجارهء خانهها نيز ، اطلاق مىكنند . ( 7 ) ( رشو ) « ما سقى بالرّشاء » ( 66 / ألف ، 1 / ج ) : الرّشاء يعنى ريسمان دلو ؛ اين كلمه ، تازى گشته از فارسى يا هندى است . ( 8 ) ( رصد ) « فترصّد بها قريشا » ( 3 ) : ترصّد : در كمين بودن و « مرصاد » نيز از همين معنى است ( 3 / ب ) . ( 9 ) ( رغب ) « إنّا بأرض رغيبة » ( 317 ) : الرّغيبه : گسترده . ( 10 ) ( رفث ) « الرّفث الفسوق » ( 137 ) : الرّفث : سخن ناسزا ( چنان كه در قرآن آمده است « فلا رفث و لا فسوق ( 43 ) و لا جدال فى الحجّ » ) . ( 11 ) ( رفأ ) « مرفأ السّفن » ( 318 / ألف ) : لنگرگاه كشتيها . ( 12 ) ( رفد ) « و إن استرفدتم ترفدون » ( 34 ) الاسترفاد : يارى خواستن و الإرفاد : يارى كردن است . ( 13 ) ( رفل ) « يترفّل على الأقيال » ( 132 ، 133 ) يترفّل : سرورى مىكند . ( 14 ) ( رقع ) « كتب رسول اللّه إلى سمعان بن عمرو الكلابىّ فرقع به دلوه ، فقيل لهم بنو المرقّع » ( 236 ، 92 ، 235 ، 235 / الف ) رقّعه يعنى پارهاى از پارچه يا پوست بر آن نهاد و آن را دوخت تا پارگى و تباهى آن را از ميان ببرد . ( 15 ) ( ركى ) « تؤمّ ركيّة » ( 3 ) : بنگريد : « امّ » . ( 16 ) ( رمّ ) « من بدّل منهم فلم يسلّم برمّته فقد غيّر جماعتكم » ( 334 ) الرّمّة يعنى پارهاى از ريسمانى كه با آن ، اسير يا قاتلى را كه براى كشتن به قصاص ، مىبندند . « نطيّة بتّ برمّتهم » ( 45 در روايتى ) : أعطيته الشّيء برمّته يعنى همهء آن را به وى دادم و چيزى از آن را به جا نگذاردم . بازگشت ضمير ، به جايگاههايى است كه وى آنها را اقطاع كرده است .