شرقى در پاريس ، با عنوان : Testamentum et Pactiones initae inter Mohamedem et Christiane fidci cultores . به سال 1630 در پاريس به چاپ رسيد . سپس در سال 1655 بار ديگر با عنوان : Sive testamentum inter Mohamedem et Christiane religiones populus initum , به زبان عربى و لاتين ، به دست معلّم يوحنّا گاور گيوس نسليوس ، در شهر لندن به چاپ رسيد . 1 . نقطه‌گذارى ، از برگرداننده است . - م . 2 . يادآورى : به سبب لغزش نويسندهء نسخهء خطّى ، شماره‌هاى سطرها ، ميان 5 تا 15 درهم ريخته است ، و ما آنها را بدان گونه كه هست ، مىآوريم . 3 . الرّدن بالضّمّ : أصل الكمّ . ابن سيده : الرّذن : مقدّم كمّ القميص ( ردن به ضم راء بيخ يا سر آستين پيراهن را گويند ( لسان 13 / 177 ) . الرّدن به فتح راء و دال ، به معنى خز يا پرنيان است ( اساس البلاغه 1 / 334 ) . هيچ‌يك از معانى بالا ، با سياق متن ، سازگار نيست . ممكن است كلمهء ردنه در اينجا به معنى جامهء رهبانى و ترك جهان باشد ، يعنى كسى كه چنين جامه‌اى بر تن كرده و از خوشيهاى اين جهان چشم پوشيده است ، نيز از پشتيبانى من ، برخوردار خواهد بود . - م . 4 . در عبارت « لا يلزمهم ما يزرعوه لا خراج و لا عشر . » از فعل « يزرعوه » نون عوض رفع ، بىدليل ، حذف شده است . - م . 5 . الإردبّ : پيمانهء بزرگى است به ظرفيّت بيست و چهار صاع ( الفائق 2 / 53 ) . براى آگاهى از پيمانه‌هاى اسلامى بنگريد : كتاب الخراج ، ابو يوسف ص 59 ؛ كتاب الأموال ص 681 ، 690 - 695 ، كتاب الخراج ، يحيى بن آدم ص 136 - 138 ؛ غريب الحديث ، ابن قتيبه ، 1 / 162 - 163 ؛ ابن سيده ، المخصّص 12 / 264 ؛ الرّتاج 1 / 372 ) . - م . 6 . در اينجا نيز ، بىدليل ، نون عوض رفع از آخر فعل « يعانوا » حذف شده است . - م . 7 . فاعل اين جملهء فعليّه ، گويا شخص پيامبر اسلام است ، و گرنه ، در جملهء « و لا يكلف أحدا منهم شططا » بايد فعل « و لا يكلف » ، در شكل مجهول و « أحدا » نيز مرفوع به كار رود . - م . 8 . در متن آمده است : « . . . معونة لهم على دينهم و معا » . دكتر حميد اللّه « و معا » را كه در اينجا با سياق عبارت ، سازگار نيست ، به حدس ، چنين دانسته است : [ وفقا ؟ وفاء ؟ ] . - م . 9 . برخى از اين نامها در متن اصلى به اشتباه نوشته شده بوده است چون « عار بن يس » بجاى عمار بن ياسر ، و شكل درست آنها ، از روى تصحيح مرحوم احمد زكى پاشا آورده شد . بنگريد : متن 377 . - م . 10 . شادروان ، احمد زكى پاشا ، به دنبال اين پيمان‌نامه ، تصحيح‌هايى بر متن آن مىافزايد كه آوردن آنها در بر گرداندن پارسى پيمان‌نامه ، ضرورى به نظر نرسيد . - م . ( 1 ) ( 5 ) به معاذ بن جبل ، هنگامى كه پسرش درگذشت حلية الأولياء ، ابو نعيم 1 / 243 ، وى گفته است : همهء اين روايتها ، سست و بىپايه‌اند ؛ زيرا پسر معاذ ، سالها پس از درگذشت پيامبر ( ص ) مرده است ؛ المستدرك حاكم 3 / 273 ؛ المستطرف ،