اسب سواران و شتر سواران خود را نيافتند . مسلمانان نيز هفتصد تن از افراد خانوادهء خويش را پيدا نكردند . هر دو گروه ، به يكديگر نامه نوشتند و پذيرفتند تا كسانى از مسلمانان كه در دست هواداران أسود هستند ، به مسلمانان و كسانى از سپاهيان أسود كه در اختيار مسلمانان هستند ، به آنان برگردانيده شوند ، و اين كار را كردند . طرفداران أسود بىآنكه به پيروزيى دست يابند ، از صنعاء بيرون رفتند و ميان صنعاء و نجران ، به آمد و شد پرداختند ؛ و صنعاء و جند از وجود ايشان پاك گشت و خداوند ، اسلام را نيرومند گردانيد و ما در راه فرمانروايى كوشيديم . ياران پيامبر ( ص ) به جايگاههاى مأموريت خويش بازگشتند . ما معاذ بن حبل را به فرمانروايى پذيرفتيم و او براى ما نماز مىگزارد . خبر اين پيروزى را براى پيامبر نوشتيم ( - 278 ) . فرستادگان ما بازگشتند ؛ در حالى كه بامداد آن شب ، پيامبر خدا ( ص ) در گذشته و أبو بكر به ما پاسخ داده بود . متن اين نامه و پاسخ آن به دست نيامده است ( - 279 ) . ( 1 ) چون پيامبر خدا ( ص ) درگذشت و اسامه از مدينه بيرون رفت ، همهء تازيان از اسلام بازگشتند . مسيلمه در يمامه ، طليحه در غطفان و سجاح ( 18 ) تميمى در ميان قبيلهء خويش و ذو التّاج ( تاجدار ) لقيط بن مالك أزدى در عمان ، دعوى دريافت وحى داشتند ( 19 ) . فرستادگان پيامبر ( ص ) از يمن ، يمامه و سرزمين بنى اسد ؛ و نمايندگان كسانى كه پيمبر ( ص ) دربارهء أسود عنسى ، مسيلمه و طليحه به آنان نامه نوشته و فرمان خويش را بيان داشته بود ، بازگشتند و خبرها و نامه‌ها را آوردند ( - 280 ) . آنان ، نامه‌ها را به أبو بكر دادند و گزارش خود را بازگفتند . اندكى بعد ، نامه‌هاى نمايندگان پيامبر دربارهء شورش و نافرمانى همه يا برخى از مردم زير پوشش فرماندهى ايشان ، از هر سو رسيد ( - 281 ) . پس أبو بكر همچون پيامبر ( ص ) از راه گسيل داشتن فرستادگان ، با شورشيان به پيكار پرداخت . فرستادگان قبايل را همراه با فرمان خويش بازگردانيد . پس از رفتن آنان ، أبو بكر پيكهايى ديگر روانه كرد و براى رويارويى با دشمنان اسلام ، در انتظار بازگشت اسامه ماند . دو قبيلهء عبس و ذبيان ، نخستين مردمى بودند كه به جنگ با أبو بكر شتافتند و او پيش از بازگشت أسامه ، با آنان به پيكار پرداخت ( - 281 / الف ) متن نامه به دست نيامده است . 1 . ردّه به معنى بازگشت از اسلام است و اسم از كلمهء ارتداد مىباشد ؛ و در آيه 54 سورهء مائده « مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ . . . » و در سورهء بقره / 217 « وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ . . . » ، نيز ارتداد در همين معنى به كار رفته است ( بنگريد : لسان 3 / 173 ) . - م . 2 . عبهلة بن كعب بن عوف عنسىّ از قبيلهء مدحج از مردم يمن ، هنگامى كه يمنيان به اسلام گرويدند ، او نيز مسلمان گشت ؛ ولى پس از مدتى ، از اسلام روى گردانيد و دعوى پيامبرى كرد و يك ماه پيش از درگذشت پيامبر ( ص ) به دست فيروز ديلمى منسوب به قبيلهء حمير كشته شد ( ابن هشام 4 / 246 - 47 ؛ المعارف 105 ، 170 و 597 ؛ الأعلام 5 / 298 - 99 ) . - م . 3 . طبرى ، 1796 . - م .