به نام خداوند بخشايندهء بخشايشگر ( 1 ) اين ، آن چيزى است كه عدّاء بن خالد ، پسر هوذه ، از محمّد فرستادهء خدا خريده است . وى برده يا كنيزكى را - ( ترديد از سوى راوى است ) - از پيامبر خدا خريد . اين برده به دور از درد و بيمارى مرگ‌آور ( 2 ) و عامل حرمت معامله ( 3 ) بوده است . اين دادوستد ، همانند دادوستد مسلمانى با مسلمان ديگر انجام پذيرفت . 1 . زمخشرى نيز متن نوشتهء پيامبر ( ص ) را مانند متن كتاب آورده است و تنها « بسم اللّه الرحمن الرحيم » را ندارد و « و لا خبيثة » را پيش از « و لا غائلة » آورده است ( الفائق 1 / 350 ) . - م . 2 . متن « غائلة » بيماريى كه جانور را مىكشد ( الفائق ، 1 / 350 ) . - م . 3 . متن « خبيثة » : حرام بودن كالاى فروخته شده است ( مأخذ پيشين ) . - م . ( 1 ) 224 / الف برات ( 1 ) خريد از سوى پيامبر ( ص ) البخارى 34 / 19 . مقابله كنيد : شرح السّير الكبير ، سرخسى 4 / 63 ؛ المبسوط سرخسى 30 / 169 . از عدّاء بن خالد روايت است كه گفت : پيامبر ( ص ) براى من نوشت : اين ، چيزى است كه محمّد فرستادهء خدا ، از عدّاء بن خالد خريد ؛ همچون دادوستد مسلمانى با مسلمانى ديگر . دردى ( 2 ) و عيبى و فريبى در كار نبوده است . 1 . متن « صكّ » . الصّكّ عمل يعمل لكلّ طمع يجمع فيه أسامى المستحقّين و عدّتهم و مبلغ مالهم و يوقّع السّلطان فى آخره بإطلاق الرّزق لهم ( خوارزمى ، مفاتيح العلوم ص 56 ، نيز 57 ) ( صكّ ( چك ) نوشته و براتى است براى هرگونه پرداختنى كه نامها و تعداد و مقدار مال بستانكاران را در بر دارد ؛ و فرمانروا در پايان آن ، دستور مىدهد كه آن را به ايشان بپردازند ) . ابن منظور اين واژه را پارسى معرّب مىداند و به نقل از ابو منصور ، اصل آن را « چك » ياد مىكند و مىگويد : « و منه الحديث فى النّهى عن شراء الصّكاك » ( حديث بازداشتن مردم از خريدوفروش چكها ، نيز از همين معنى است ) ( جواليقى ص 212 پانوشت مصحح ؛ لسان 10 / 457 ) . بر اين بنياد مىتوان گفت كه واژه « صكّ » ( چك ) ، پيش از اسلام يا در سالهاى نخستين اسلامى ، به زبان تازى راه يافته بوده است . نيز بنگريد : فرهنگ فارسى دكتر معين « چك » . - م . 2 . ظاهرا مورد معامله ، حيوانى بوده كه به فقدان درد و بيمارى تصريح شده است . - م .