محمد حميد الله ( مترجم : سيد محمد حسينى )

368

مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي )

- كه تيره‌اى است از بنى سليم - از زبان پدر خود از جدّش عباس روايت كرد كه او نزد پيامبر خدا ( ص ) رفته از وى درخواست كرد تا چاه آبى را كه در الدّثينه قرار داشت ، به وى دهد . پيامبر بدينسان آن را به وى اقطاع داد كه : از آب آن چاه ، تنها آن مقدار كه مازاد بر نياز رهگذران ( 2 ) باشد ، به وى تعلق خواهد داشت . ابو الأزهر گفت : اين نائل در الدّثينه ( 3 ) زندگى مىكرد و فرمانرواى مردم آنجا بود . وى كيسه يا ظرف كوچكى را كه كناره پوست قرمز رنگى در آن بود ، و فرمان اقطاع پيامبر بر آن نوشته شده بود ، به من نشان داد . متن كامل اين فرمان ، در دست نيست . ابن قانع : عباس بن مرداس ، نزد پيامبر ( ص ) رفت و چاه آبى را در الرّقيبة ( ؟ الدّثينه ) از وى به اقطاع خواست . پيامبر ، آن را با اين شرط به وى اقطاع كرد كه : آنچه زايد بر نياز رهگذران باشد ، از آن وى گردد . ( 1 ) روايت دوم : نائل بن مطرّف بن رزين بن انس سلمىّ بر ما روايت كرد و گفت : نياى من ( رزين ) مرا روايت كرد و گفت : هنگامى كه اسلام پديد آمد ، نزد پيامبر ( ص ) آمدم و گفتم : اى فرستادهء خدا ! ما در الدّثينه چاهى داريم . گفت ( 4 ) : پس وى فرمانى براى من نوشت : به نام خداوند بخشايندهء بخشايشگر از محمّد فرستادهء خدا : اما بعد ، چنانچه وى راست گويد ، آن چاه از آن ايشان خواهد بود . نيز اگر درست گفته باشد ، خانهء ايشان ، به خود آنان تعلق خواهد داشت . نائل افزود : از هر يك از داوران مدينه كه پيرامون اين نوشته داورى خواستم ، به سود ما داورى كرد . راوى گفت : شكل نوشتهء « كان » در اين نامه ، « كون » بود . 1 . بنگريد : جمهرة أنساب العرب ص 262 و 468 . - م . 2 . متن « ابن السبيل » : مسافر بسيار سفر را گويند و چون بيشتر وقتها در راه است ، او را فرزند راه ناميده‌اند . در حديث آمده است : « . . . ابن السّبيل أوّل شارب منها [ من البئر ] . . . » يعنى رهگذرى كه از كنار چاه آب ، يا آب ، مىگذرد ، براى استفاده از آن ، بر كسانى كه در كنار آن سكنى گزيده‌اند ، مقدم است ( النّهاية فى غريب الحديث 2 / 338 ) . براى آشنايى با مفهوم فقهى « ابن السّبيل » بنگريد : تبيان طوسى 2 / 96 ، 9 / 563 ؛ مجمع البيان 1 / 261 ؛ الرّوضة البهيّه ( شرح لمعه ) 1 / 109 . - م . 3 . الدّثينه و الدّفينة : جايگاهى متعلق به بنى سليم بوده است ( الجبال و الأمكنة ص 87 ؛ ياقوت 2 / 550 ) . - م . 4 . يعنى نياى من ، رزين افزود و گفت : . . . - م .