1 . ويژگيهاى لفظى بخشهاى متن نامه‌ها : نامه‌هاى پيامبر مانند نامه‌هاى ديگر ، از سه بخش : سر آغاز ، متن و پايان ، فراهم آمده است . الف . سر آغاز نامه‌ها : بيشتر نامه‌ها و نوشته‌هاى پيامبر اسلام ( ص ) كه به دست ما رسيده است ، با جملهء « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » آغاز مىگردد . زيرا نوشتن يا گفتن نام خدا در آغاز هر نوشته يا موضوعى ، وظيفهء هر نويسندهء مسلمان يا حتى وظيفهء هر مسلمان است . نيز بر همين بنياد ، برخى اين سخن مشهور را : « كلّ أمر ذى بال لا يبدأ ب « بسم اللّه الرّحيم » أقطع « 18 » . از پيامبر اسلام ( ص ) روايت كرده‌اند . نيز به روايت از ابو هريره از پيامبر نقل كرده‌اند : « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم مفتاح كلّ كتاب » « 19 » . روايت اوّل به صورت « كلّ أمر ذى بال لا يبدأ فيه بالحمد أقطع » نيز آمده است « 20 » . ابن قتيبه دينورى مىنويسد : « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » سر آغاز نوشتهء قرآن و نامه‌هاى پيامبر بوده و نخستين بار ، سليمان بن داود آن را براى زنى ( بلقيس - ملكهء سبا ) نوشت « 21 » . روشن است كه معنى جمله سليمان نبى ، در قرآن به زبان عربى ، به صورت « بسم اللّه الرّحمن الرّحيم » آمده است . عبد الحىّ كتّانى مىگويد : از كتب سيره چنين بر مىآيد كه پيامبر خدا ( ص ) همهء نوشته‌ها و گفته‌ها و نيز كارهاى خود را براى فرخندگى و تيمّن ، با بسم اللّه . . . آغاز مىكرده است « 22 » . كتّانى سپس مىافزايد : ابن حجر در فتح البارى آورده كه در شرع و عرف مسلمانان رسم نبوده است كه نامه‌ها را با حمد و ستايش خدا آغاز كنند ؛ هيچ يك از نامه‌هاى پيامبر به فرمانروايان كشورها و جز ايشان نيز با ستايش آغاز نگشته است ، بلكه در آغاز آنها ، بسم اللّه . . . ديده مىشود « 23 » . پس از اين خواهيم ديد كه در حدود پنجاه نامه و پيمان‌نامه از پيامبر ، بى بسم اللّه . . . آغاز گشته است . با اين همه ، سيوطى در الدّرّ المنثور و علّامه مجلسى در ذيل آيهء مباهله ، نوشته‌اند : پيامبر خدا ( ص ) پيش از فرود آمدن سورهء « طس سليمان » ، به مردم نجران نوشت : بسم إله إبراهيم « 24 » . در تاريخ يعقوبى آمده است :

--> ( 18 ) . كنز العمّال 1 / 555 . يعنى هر كار با اهميّت كه با نام خداى بخشاينده آغاز نگردد ، به فرجام نمىرسد . ( 19 ) . كنز العمّال ، همان . يعنى بسم اللّه الرّحمن الرحيم ، سرآغاز هر نوشته است . ( 20 ) سنن ابن ماجه محمد بن يزيد قزوينى 1 / 610 ؛ المعجم المفهرس لألفاظ النّبىّ ، دكتر أ . ى . و نسنگ و ديگران 1 / 149 « بدأ » . ( 21 ) . عيون الأخبار ، 2 / 131 . ( 22 ) التّراتيب الإداريّة ، كتانى 1 / 140 . ( 23 ) التراتيب الإداريّة ، همان . ( 24 ) مكاتيب الرّسول ، على الأحمدى ص 4 ( به نقل از الدّرّ المنثور 2 / 38 و بحار الأنوار ج 9 به نقل از دلائل النبوّة ، بيهقى ) .