انگاشتن فرمان من ، حجّتى به زيان وى به شمار نيايد . عامّهء مردم موظف‌اند كه از آزار رساندن به ترسايان بپرهيزند و امانى را كه من به ايشان داده‌ام ، كامل سازند تا در به كار گرفتن اين پيمان‌نامه ، همراه من و در انجام دادن كار نيك ، ياران من باشند . هر كس بدان عمل كند و پشتيبان اين دعوت ( اسلامى ) و دشمن دروغگويان و ناباوران گردد ، دشواريهاى زندگى وى را هموار خواهم ساخت . ( 1 ) تأكيد بر انجام گرفتن سفارشهاى ياد شده از آن روست كه هيچ يك از اهل ذمّه را بر هيچ يك از مسلمانان ، حجّتى نباشد كه با موادّ اين پيمان‌نامه مخالفت كرده است . نيز آنچه كه شايسته است از سوى من دربارهء ترسايان صورت پذيرد ، به انجام رسد . زيرا اين كار ، موجب كمال نيكى و مكارم اخلاق خواهد بود . انسان را به نيكوكارى فرا خوانده از بدى بازمىدارد ؛ و به خواست خداوند ، پيروى از راستى و برگزيدن حقّ نيز همراه آن خواهد بود . 1 . همان گونه كه در بالا ياد شد و در طول ترجمهء متن نيز خواهيم ديد ، تنها به انگيزهء حفظ امانت در ترجمهء تمامى متن كتاب وثائق ، به برگردان اين نوشته ( پيمان نامه‌هاى 96 - 97 ) دست يازيدم ، و گرنه متن پيمان‌نامه به گونه‌اى آشفته و نادرست و ناهماهنگ و به دور از بافت درست و بلاغت در خور است ، كه هر كس اندك آشنايى با شيوهء نگارش موجز و اسلوب گفتار و متون پيمانهاى پيامبر اسلام ( ص ) داشته باشد ، بىدرنگ به بىپايگى و بر ساختگى اين نوشتهء مفصّل بىبنياد و در هم ريخته ، پى خواهد برد . - م . 2 . شيرويه پسر خسرو پرويز بود و در متن ، واژهء « ابن » از قلم افتاده است . - م . 3 . متن « ببر منثاد ( ؟ ) » - م . 4 . سورهء مائده ، آيهء 82 . در تفسير تبيان همين آيه ، هشتاد و پنجمين آيه به شمار آمده است . اين آيه و آيه‌هاى پس از آن تا كلمهء « الصّالحين » ( پايان آيهء 84 ) در بيان حق‌پذيرى و درست‌انديشى دانشمندان نصارى است . - م . 5 . تبيان ، شيخ طوسى ، 3 / 616 . - م . ( 6 و 7 ) . بقره ، 79 ؛ مجمع البيان ، 1 / 146 . حقّ ترجمه ايجاب مىكرد كه تنها آن بخش از آيه كه در متن آمده است ترجمه گردد ، ولى براى بيشتر روشن شدن مطلب ، همهء آيه ترجمه گرديد . - م . 8 . نوعى جانور دريايى است كه در درون صدفى زندگى مىكند . به واژه‌نامه بنگريد . - م . 9 . سورهء إسراء 96 . 10 . چنان كه مىبينيم ، عبارت متن در اينجا نيز همانند ديگر بخشهاى اين پيمان ، از پيوند درستى برخوردار نيست ، و از هر نظر پريشانى و گسستگى اين جمله يا جمله‌هاى پيش و پس از آن ، به روشنى پيداست . عبارت متن چنين است : « و أعطيتموه إيّاه » كه چنين عبارتى در اينجا هرگز با سياق متن ، هماهنگى ندارد . شايد بتوان گفت كه اين عبارت ، در نسخهء اصلى اين پيمان نامهء جعلى چنين بوده است : « و أعطيتهم إيّاه » يعنى امان نامهء درخواست شده را به ايشان دادم . - م .