محمد حميد الله ( مترجم : سيد محمد حسينى )
171
مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة ( نامه ها و پيمانهاى سياسى حضرت محمد ( ص ) و اسناد صدر اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) ( 34 / الف ) نوشتهء گمانآلود و دروغين [ منسوب به ] پيامبر ، پيرامون برداشتن سرگزيت از مردم خيبر المنتظم ، ابن الجوزى 8 / 265 ، ش 312 در ترجمهء حال احمد بن على خطيب بغدادى ؛ تذكرة الحفّاظ ، ذهبى در احوال خطيب بغدادى ( طبقهء 14 ، ش 13 ، ج 3 / 317 ، چاپ حيدرآباد دكن ) ؛ الطّبقات الشّافعيّة الكبرى ، سبكى 3 / 12 ؛ البداية ابن كثير 5 / 251 - 252 ، إرشاد ، ياقوت ج 1 / ترجمهء حال احمد بن على خطيب بغدادى ؛ بداية ، ابن كثير 12 / 101 - 102 ؛ الإعلان بالتّوبيخ لمن ذمّ التّاريخ ، سخاوى ، بغداد 1382 ص 75 ؛ أحكام أهل الذّمّة ، ابن القيّم ، چاپ دمشق ص 7 - 8 ، الخطيب البغدادىّ ، يوسف العش ، دمشق 1364 ص 32 - 33 ( نيز وى به كتابهاى ابن شهبه 139 / ب ، سبكى 3 / 14 ، تذكرة الحفّاظ 3 / 17 ، ارجاع داده است ) ؛ F . Rosen tha l , The Technique and Approach of Muslim Scholarship , Roma 1947 , No 41 / a . ( 2 ) متن اين نامه به دست نيامده است . گواهى سعد بن معاذ و معاويه بن ابو سفيان نيز در آن آمده است . على بن ابو طالب آن را نوشته و در آن ، از برداشتن سختى و بيگارى و سرگزيت ، سخن رفته است . در سال 447 ، اين نامه را نزد رئيس الرّؤساء ابو القاسم علىّ بن حسن ، وزير القائم بردند . وى آن را به خطيب بغدادى نشان داد . خطيب گفت : آن ، بر ساخته و بىبنياد است . زيرا گواهى سعد و معاويه در آن است . سعد دو سال پيش از گشودن خيبر درگذشت و معاويه ، يك سال پس از خيبر و در سال گشودن مكه ، به اسلام گرويد . ابن قيّم افزوده است : هنگام گشودن خيبر ، هنوز حكم سرگزيت ، پديد نيامده بوده است ، و آيهء سرگزيت ( جزيه ) ، دو سال پس از فتح خيبر فرود آمد . نيز در روزگار پيامبر اسلام ( ص ) بيگارى و رنجى بر خيبريان نبوده است ، تا آن را از ايشان بردارند . گويا مردم خيبر متن اين نوشته را در نامهء شمارهء 34 پيشين ، تصحيح نموده و به جاى سعد و معاويه ، نامهاى : عمّار ، سلمان و ابو ذر را بر آن افزودهاند ، ولى نام على را به عنوان نويسندهء نامه ، نگاه داشتهاند .