مىگوييم : اين گفته چند پرسش حسّاس و جسورانه بر مىانگيزد : اگر عامل مؤثر محيط زندگى است پس عصمت تكوينى يعنى چه ؟ و عصمتى كه فيض الهى بطور مستقيم و بدون هر گونه واسطه‌اى اعم از محيط و غيره عنايت فرموده به چه معناست ؟ چرا از ميان مردم فقط اينان به اين عصمت اجبارى تكوينى اختصاص يافته‌اند ؟ چرا ديگران با اينان به عصمت نائل نيامده‌اند ؟ ! چرا ما سختى و رنج ببريم ولى اندكى به دست آوريم اما آنان بدون زحمت و مجاهده نفس به اين درجات عالى برسند ؟ آيا كسى كه در زندگى ، از پيش خود از انجام يك گناه واحد خوددارى مىكند يا يك عمل نيك انجام مىدهد و با نفس و غرايز خويش مجاهده مىكند ، با اين حساب از همهء پيامبران و اوصياى معصوم كه عصمت آنان تكوينى و اجبارى است ، افضل نيست ؟ ! آيا اين بدان معنى نيست كه معصوم بواسطهء عبادات و طاعاتى كه در امتثال اوامر و نواهى خداوند انجام مىدهد ، مستحق هيچ‌گونه مدح و پاداشى نيست ؟ « 1 » ( 1 ) 3 - شايد به منظور بر طرف كردن غائله سؤال آخر ، گفته : عصمت تكوينى فقط در اجتناب از معاصى در جايى است كه معصوم نمىتواند مرتكب آن شود اما در طاعات اختيار به حال خود باقى است و هيچ‌گونه جبر الهى در انجام آن وجود ندارد . . . اين همان گفتار اشاعره است كه عصمت را اين گونه تفسير كرده‌اند : « عصمت قدرت بر انجام طاعت است و عدم قدرت بر ارتكاب معصيت » . « 2 » مىگوييم : ما نمىخواهيم اين تفصيل بين طاعات و معاصى را بطور گسترده نقد كنيم بلكه به اشاره چند نكته بسنده مىكنيم :

--> ( 1 ) اين پرسش از علماى ما از قائلين قدرت معصوم در ارتكاب معاصى كرده‌اند . ر . ك : اللوامع الالهيه ، ص 169 . ( 2 ) همان .