بيان اوّل بودن كتاب سليم اوّلين كسى كه در تاريخ اسلام اقدام به تأليف نموده سليم بن قيس است ، و با دقّت در شرائط اجتماعى سالهاى اوّل بعد از رحلت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله معلوم مىشود كه در موضوع معارف و تاريخ هيچ كتابى قبل از كتاب سليم در آن عصر تأليف نشده است . براى اثبات اين مطلب ، توجّه به آنچه در تاريخچهء تأليف اين كتاب در قسمت اوّل ذكر شد روشن مىكند كه زمان و مكانى كه سليم در آن اقدام به اين تأليف نموده از هر جهت استثنائى بوده و اوّلين فرصتى بوده كه مؤلف دست به اين اقدام بزرگ زده است . گذشته از آن ، دو جنبهء ديگر را هم مورد بررسى قرار مىدهيم : 1 . گواهى اهل خبره به اوّل بودن كتاب . 2 . بررسى مناقشات در اوّل بودن كتاب . كلمات علما در اوّل بودن كتاب علمايى كه ذيلا سخنان ايشان ذكر مىشود همگى اهل خبره در كتابشناسى و علم رجال و تاريخ هستند . 1 . شيخ ابن نديم مىگويد : « اوّلين كتابى كه براى شيعه ظاهر شده كتاب سليم بن قيس هلالى است » « 1 » . 2 . شيخ نعمانى مىگويد : « در بين همهء اهل علم و راويان حديث ائمّه عليهم السّلام اختلافى نيست كه كتاب سليم بن قيس هلالى از بزرگترين و قديمترين كتابهاى

--> ( 1 ) فهرست ابن نديم : ص 275 .