28 تعداد و كيفيت دو لشكر در جنگ جمل ، حضور داوطلبانهء لشكر امير المؤمنين عليه السّلام در جمل ، سه متخلّف از جنگهاى امير المؤمنين عليه السّلام . تعداد و كيفيت دو لشكر در جنگ جمل ( 1 ) ابان مىگويد : از سليم بن قيس شنيدم كه مىگفت : روز جنگ جمل با امير المؤمنين عليه السّلام حاضر بودم . لشكر ما دوازده هزار نفر و اصحاب جمل بيش از صد و بيست هزار نفر بودند . همراه على عليه السّلام حدود چهار هزار نفر از مهاجرين و انصار بودند كه همراه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در بدر و حديبيّه و ساير جنگهاى آن حضرت حاضر بودند . ساير مردم هم از اهل كوفه بودند ، بجز آن دسته از اهل بصره و حجاز كه سابقهء هجرت نداشتند و بعد از فتح مكّه مسلمان شده بودند . اكثر چهار هزار نفر هم از انصار بودند . حضور داوطلبانهء لشكر امير المؤمنين عليه السّلام در جمل ( 2 ) حضرت احدى از مردم را بر بيعت و بر جنگ مجبور نكرده بود ، بلكه آنان را فرا خوانده بود . از اهل بدر صد و هفتاد نفر كه اكثرشان از انصار و از شاهدين احد و حديبيّه بودند شركت كرده بودند و احدى از آنان از شركت در جنگ تخلف نورزيده بود « 1 » . احدى از مهاجرين و انصار نبود مگر آنكه خواستهاش با او بود . او را دوست

--> ( 1 ) اين عبارت در « ج » خ ل چنين است : چنين نبود كه على عليه السّلام احدى از مردم را بر بيعت و بر جنگ همراه خود مجبور كند ، بلكه آنان را فرا خواند . از اهل بدر صد و هفتاد نفر كه اكثرشان از انصار بودند پذيرفتند و دويست نفر از كسانى كه در جنگ احد شركت كرده بودند ، و پانصد نفر از مهاجرين و انصار كه در بيعت شجره و در جنگهاى پيامبر صلى اللَّه عليه و آله حاضر بودند و بقيهء لشكر از اهل كوفه بودند . هر گروهى از مهاجرين و انصار هم كه همراه حضرت نبودند خواسته‌شان با حضرت موافق بود و او را دوست مىداشتند و براى پيروزى او دعا مىكردند ، بجز سه نفر . . . .