اصحاب پيامبر صلى اللَّه عليه و آله در ميدانهاى جنگ ( 1 ) به خدا قسم ما را همراه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله مىديدى كه پدران و پسران و دائىها « 1 » و عموها و فاميلهاى خود را مىكشتيم ، و اين مطلب ايمان و تسليم و جديت ما را در اطاعت خدا و قدرت بيشتر براى مبارزه با همتاهاى خود افزون مىكرد . مردى از ما و مردى از دشمنمان مانند دو فحل ( نر ) با يك ديگر در مىآويختند و هر يك در فكر رهائى خود بود و اينكه كدام به رفيقش كاسهء مرگ را بچشاند . گاهى از طرف دشمن به نفع ما مىشد و گاهى از طرف ما به نفع دشمن مىگشت . وقتى خداوند ما را صادق و صابر ديد آيهء قرآن در ذكر خير ما و رضايت از ما فرستاد و پيروزى را بر ما نازل كرد . من نمىگويم : هر كس با پيامبر صلى اللَّه عليه و آله بود چنين بود ، ولى قسمت اعظم و اكثريّت و عموم آنها چنين بودند . در عين حال همراه ما گروهى بودند كه از فساد در كارها دريغى نداشتند . خداوند عز و جل مىفرمايد : قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ « 2 » ، « عداوت از دهان آنان ظاهر شده است ، و آنچه سينه‌هاشان پنهان كرده بيشتر است » . اظهار شجاعتهاى عمر در ايام صلح ( 2 ) از جملهء اينان بعضى از كسانى است كه تو و اصحابت - اى اشعث بن قيس - او را فضيلت مىدهيد « 3 » . او فرار مىكرد « 4 » ، نه تيرى مىانداخت و نه شمشيرى و نه نيزهاى مىزد . وقتى نوبت مرگ و درگيرى مىشد به گوشهاى پناه مىبرد و پنهان مىشد و عذر مىآورد و مانند گوسفند يك چشم « 5 » خود را پنهان مىكرد و در مقابل دست هيچ لمس‌كنندهاى از خود دفاع نمىكرد .

--> ( 1 ) « ب » : برادران . ( 2 ) سورهء آل عمران : آيهء 118 . ( 3 ) منظور از اين فرد عمر است چنان كه در خود اين حديث روشن مىشود . ( 4 ) « د » : وحشت داشت . ( 5 ) « ب » و « د » : گوسفند رام .