تابعى ، عالم فقيه ، عابد زاهد ، ابو اسماعيل ابان بن ابى عياش فيروز عبدى بصرى . ذيلا به توضيح اين القاب مىپردازيم : « تابعى » ، يعنى او صحابهء پيامبر صلى اللَّه عليه و آله را درك كرده ولى خود آن حضرت را نديده است . از سوى ديگر ابان از علما و فقهاى زمان خود بشمار مىرفته بطورى كه طايفهء بنى عبد القيس به وجود فقيهى چون او در ميان قبيلهء خود افتخار مىكردند . عابد و زاهد بودن او در حدّى بوده كه او را از عابدان شب زندهدار و روزهداران در روزها در زمان خود معرفى كردهاند . از آنجا كه نام پسر او اسماعيل بوده كنيهء « ابو اسماعيل » به او داده شده است . نام خود او ابان و نام پدرش فيروز با كنيهء ابو عيّاش است . لذا گاهى به او ابان بن فيروز گفته مىشود . « عبدى » اشاره به آن است كه ابان پس از خروج از شهر خود « نوبندجان » - كه در نزديكى شيراز است - وارد شهر بصره شد . طبق قوانين آن عصر ، هر كس ساكن شهرى مىشد مىبايست نام خود را در يكى از قبايل ثبت كند و در خوب و بد روزگار شريك آنان باشد . ابان هم از ميان قبايل ، قبيلهء « بنو عبد القيس » را انتخاب كرد كه به تشيّع مايل‌تر بودند . با مخفّف كردن كلمهء « بنى عبد القيس » به ابان « عبدى » گفتهاند . عنوان « بصرى » نيز بخاطر اقامت رسمى و دائمى ابان در آن شهر است . ولادت و وفات ابان « 4 » ابان بن ابى عيّاش در حدود سال 62 هجرى به دنيا آمده و در اوّل رجب سال 138 از دنيا رفته ، و عمر او حدود هفتاد و هفت سال بوده است . در مقدّمهء كتاب سليم ابان مىگويد : هنگام ملاقات با سليم سن او 14 سال بوده است . با توجّه به اينكه سليم كمى پس از ملاقات با ابان در سال 76 هجرى از دنيا رفته ، با كم كردن 14 از 76 ، سال 62 بدست مىآيد كه سال تولد ابان است . سال رحلت ابان هم صريحا در كتب شيعه و عامه آمده كه همان سال 138 است و بعضى سال 140 يا كمى بعد از آن را هم گفتهاند .

--> ( 4 ) اعيان الشيعة : ج 5 ص 48 . ميزان الاعتدال : ج 1 ص 14 . كتاب حاضر : ص 194 .