سردانى ، پس از فتحى كه نصيبش شد عازم عرقه گرديد . و چون

--> [ ( ) ] خالد بن وليد هم درين شهر يافته مىشود ولى مرگ خالد بن وليد در مدينه محقق است . بعضى از محققين چنين پنداشته‌اند كه اين مرقد متعلق به خالد بن يزيد بن معاويه است ( لغتنامه دهخدا ) حمص ( Hems ) كه يونانىها و رومىها آن را امسا ( Emesa ) مىگويند شهرى است داراى 132637 نفر جمعيت ، در غرب سوريه ، به فاصله يك كيلومتر و نيمى رود اورونتس ( نهر العاصى ) در جنوب حماة . در دشت حاصلخيزى بر ملتقاى جاده‌هاى مهم و خطوط آهن واقع است . شغل عمده اهالى بافتن منسوجات ابريشمى ، و بار آوردن ميوه‌ها و سبزيها و گندم است . حمص مركز داد و ستد نواحى اطراف مىباشد . امسا از ايام باستانى اهميت داشته ، و ميدان نبرد دولت‌هاى مجاور بوده است كه بر سر دشت حاصلخيز سوريه مركزى مىجنگيدند . از آن جمله است جنگى كه در حدود 1296 ( يا حدود 1288 ) قبل از ميلاد ، نزديك آنجا بين رامسس دوم و حتى هاروى داد . آورليانوس در اين جا زباء ، ملكه تدمر ، را مغلوب كرد . يكى از معابد بزرگ بعل در امسا بود . و در قرن سوم بعد از ميلاد كه كاهن اين معبد به عنوان هليوكابالوس به امپراطورى رسيد ، شهر رونق فوق العاده يافت . با نشر مسيحيت امسا مقر اسقفى گرديد . اعراب در آخر سال چهاردهم هجرى قمرى آن را گرفتند ، در تقسيم شام به مناطق نظامى ، مركز يكى از جندها گرديد . در زمان مروان بن محمد مردم آن شورش كردند ، ولى شهر تسخير و مردمش سخت تنبيه شدند . در سلطنت سيف الدوله حمدانى حمص تحت استيلاى حلب درآمد . ملكشاه سلجوقى آن را به تتش داد و پسرش رضوان بن تتش آن را به ارث برد . در 570 هجرى قمرى صلاح الدين ايوبى آن را گرفت و تا سال 661 هجرى قمرى كه شهر تسليم هلاكوخان شد ، تقريبا همواره تحت حكومت ايوبيان بود . در سال 1516 بعد از ميلاد با استيلاى تركان عثمانى بر شام ، حمص مانند بقيه آن سرزمين رو به انحطاط گذاشت : اين شهر جز در سال‌هاى 1831 تا 1840 كه مصر بر شام استيلا داشت تا تاسيس مملكت سوريه ، تحت حكومت تركان عثمانى بود . از ابنيه عمده آن ، مسجد شهر است كه اصلا كليسا بود و پس از فتح شهر به دست مسلمانان تبديل به مسجد گرديد . در سال 1908 مقبره‌اى به سبك تركى به ياد بود خالد بن وليد ، فاتح شام كه درين شهر بسال 21 هجرى قمرى درگذشت ، بر پا گرديد ، ( دائرة المعارف فارسى )