ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
195
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
نعلق هاما من رجال اعزة * علينا و هم كانوا اعق و اظلما مفاد اين بيت به فارسى چنين است : شگفتا مردانى كه گراميشان ميداشتيم آشكارا گرديد كه نابكارتر و ستمكارتر از همه بودند ! سپاه محمد بوى طمع ورزيدند و هيبت وى از دلها به زدود و بنا را بدراز دستى به دارائى رعايا گذاردند و تاراجشان كردند و بلاد روى به ويرانى نهاد بويژه شهر برشاوور كه مردمش نابود و اموالشان تاراج شد ، و بهاى مملوكى ( بردهاى ) بدينارى برسيد و يكمن شراب بدينارى فروخته ميشد . دو شب مانده به رجب محمد چنان كه بيان آن بخواست خداى بزرگ خواهيم كرد . از آنجا برفت . سلطان مسعود مردى شجاع و با دهش و داراى فضايل بسيار و دوستدار علماء بود . و به آنان بسى احسان و بجود نزديكشان مينمود . تصانيف بسيار بنام وى در دانشها و فنون تصنيف كردند . و به نيازمندان و مستحقان صدقه و احسان بسيار ميكرد يك بار در ماه رمضان هزار هزار درهم ( يك ميليون ) صدقه داد . ادرارات ( مستمريات ) و صلات را بيفزود . و بسيارى از مساجد را در قلمرو كشور خود بنا كرد . كارهاى نيك او آشكار و مشهور است . و سوارانش با چشم پاكى و چشم پوشى از اموال رعايا بدنبالش حركت ميكردند . و به سخنوران جوايز بزرگ عطا ميكرد . و به شاعرى بخاطر قصيدهاى هزار دينار و به ديگرى براى هر بيت شعرى يك هزار درهم صله داد . خط نيكو مينوشت . كشورش بزرگ و وسيع بود . اصفهان و رى و همدان و بلاد ديگر از توابع آنها را بگرفت طبرستان و گرگان و خوارزم و بلاد راون و كرمان و سيستان و سند و رخج و غزنه و بلاد غور و هند را در تصرف داشت و بسيارى از آنها زير چتر او بودند و مردم خشكى و دريا در طاعتش بودند ، مناقبتش بسيار است و تصانيف بسيار بنام وى تصنيف گرديده كه نيازى بدرازا كشاندن بيان آنها نداريم . بيان پادشاهى مودود بن مسعود و كشتن عم خود محمد را چون ملك مسعود كشته شد و خبر به فرزند او مودود كه در خراسان بود رسيد