ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )

166

الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )

من بر پايه‌ها و آثار تو زارى نميكنم بلكه بر زندگانى خوش خود مىگريم كه گذشت . آرى سزاوار است كه مرد بر زندگانى خوش بگريد و هر اندوهناكى بايد تسلى حاصل كند . گفت : ( زنام نى زن ) من آن شعر و آهنگ را مىنواختم و تكرار ميكردم . او دستمالى بدست گرفته بود و مىگريست و به اين حال بود تا بكاخ برگشتيم . چون مرگ معتصم نزديك شد او همىگفت : تمام چاره‌ها از دست رفت و هيچ چاره نماند كه كارگر باشد . او مرد و در سامرا دفن شد . مدت خلافت او هشت سال و هشت ماه و دو روز بود . معتصم در سنه صد و هفتاد و نه متولد شده بود . گفته شد در سنه صد و هشتاد متولد شد . او هشتمين خليفه عباسى بود . هشت پسر و هشت دختر از او ماند . مدت خلافت او هشت سال و هشت ماه بود ( تمام را هشت هشت شمرده‌اند ) . بنابر روايت اولى عمر او چهل و هفت سال و دو ماه و هيجده روز بود و بنابر روايت دوم عمر او چهل و هفت سال و هفت ماه بود . او سفيد رو و ريش زرد و دراز داشت و قامت او متوسط و سفيدى روى او بسرخى متمايل بود . چشمهاى او زيبا بود . او در محل « خلدقار » متولد شده بود . محمد بن عبد الملك زيات در رثاء او گفت : قد قلت اذ غيبوك او اصطفقت * عليك ايد بالتراب و الطين اذهب ننعم الحفيظ كنت على * الدنيا و نعم المعين للدين لا يجبر اللّه امة فقدت * مثلك الا به مثل هارون يعنى : هنگامى كه ترا پنهان كردند و دستها خاك و گل بر تو ريخت . من چنين گفتم : برو كه تو بهترين نگهبان و دنيادار و تو بهترين ياور دين بودى خداوند