ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
22
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
در آيند و روميان به دو خراج بپردازند ؟ طبرى ، همچنين مىگويد : تبع ، پادشاه يمن ، پسر خود ، حسان ، را به چين و شمر را به سمرقند فرستاد و برادرزادهء خود را به روم شرقى گسيل داشت و او قسطنطنيه را گرفت و از آن جا به رم رفت و آن شهر را محاصره كرد . من سر در نمىآورم ! مگر وسعت و جمعيت يمن و حضرموت چقدر است تا در اين دو جا آنقدر سرباز باشد كه عدهاى از آنها در محل براى پاسدارى شهرها بمانند و سپاهى در اختيار تبع باشد و سپاهى را حسان به سرزمين پهناورى ببرد مانند چين كه آن همه لشكر و جنگجو دارد ، سپاهى نيز در زير فرماندهى برادرزادهاش با پادشاهى مانند شاهنشاه ايران در افتد و او را شكست دهد و - شهرهاى او را بگيرد و بعد با همين سپاه شهرى مانند سمرقند را با آن بزرگى و عظمت و بسيارى جمعيت محاصره كند ، سپاهى را نيز يعفر به روم شرقى ببرد و قسطنطنيه را بگشايد ! مسلمانان با وجود كثرت جمعيت و بسيارى و پهناورى كشورهاى خود - كه يمن از حيث جمعيت و لشكر كمترين قسمت آن بود - كوشيدند تا قسطنطنيه يا سرزمينهاى پيرامون آن را بگيرند و نتوانستند ، درين صورت چگونه قسمتى از لشكريان يمن همراه تبع به قسطنطنيه رفتند و آن جا را گرفتند ؟ اينها رواياتى است كه انديشهها از پذيرفتنش خوددارى مىكنند و گوشها از شنيدنش بيزارند . سپس مىگويد : دست يا بى تبع بر سرزمينهاى ايران و روم و چين بعد از كشته شدن قباد بود ، يعنى در روزگار پسرش ، انوشيروان .