ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
112
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
هواى نفس است و كسى كه چنين حالى دارد شايسته است كه تا روز رستاخيز به عدل و داد در جهان ضرب المثل باشد . [ ( 1 ) ]
--> [ ( 1 ) ] - مورخان شرقى نه فقط خسرو انوشيروان را يكى از عادلترين پادشاهان دانستهاند ، بلكه او را نمونهء رحمت و جوانمردى شمردهاند . ولى توصيفى كه پروكوپيوس از خسرو كرده ، با آنچه در روايات شرقى هست مطابقت ندارد . پروكوپيوس خسرو را پادشاهى بىآرام و فتنهانگيز معرفى كرده است كه عاشق حادثهجوئى و بدعت بود و همواره در پيرامون خويش توليد هيجان مىكرد . او را مردى مغرور معرفى مىكند و مىگويد : او آنچه وجود نداشت مىگفت و آنچه وجود داشت كتمان مىكرد ، و مسئوليت مظالم خود را به گردن مظلومان مىانداخت . سوگند خود را نقض مىكرد . اظهار زهد و تقدس مىنمود ، و زشتى اعمال خود را به نيروى زيان آورى از ميان مىبرد . پروكوپيوس براى اين كه نمونهاى از تزوير كارهاى خسرو را به دست داده باشد ، مىنويسد كه در فتح شهر سورا به دست ايرانيان ، خسرو سربازى را ديد كه زنى زيبا را بر روى خاك مىكشيد ، در حالى كه طفل او به زمين افتاده بود . شاه از ديدن آن حالت ناله بر آورد و در حضور آناستاسنيوس ، سفير روم ، گريه كرد ، و از خدا خواست كه مسبب تمام اين فجايع را كيفر دهد . مورخ مزبور گويد : خسرو در كمال خوبى مىدانست كه خود مسبب اين جنگ شده بود ! پروكوپيوس در مورد سخت كشى خسرو مىنويسد : بقيه ذيل در صفحه بعد